آن خاك موجود است .
پس بدان آلتى كه در دست دارند رخنهء تنگ در آن سنگ پديد آرند . اگر آب به سلامت جوشش كند آن مجرى را وسعتى دهند ؛ و اگر آثار طغيان مشاهدت شود آن رخنه را با خاك و آهك انباشته كنند كه مبادا سيلى مهيب در آن مكان پديد آيد .
و در بالاى كوهى كه در ميان ابر شهر و طوس واقع است درياچهايست به نام برزود كه گرد آن يكصد فرسنگ مىباشند . و در آنجا آب مانند جزر و مدّى كه در آب درياهاى ديگر پديد مىشود مشهود نيست ، زيرا كه سطح مبدأ و خزانه با سطح آن موازى و برابر است ، يا آنكه سطح مادّه مرتفع است و ليكن مقدارى از آب كه تابش خورشيد تجفيف مىكند ، موازن آن مقدارى است كه از مبدأ وارد مىشود ؛ از آن روى زياد و كمى در آن نيست . » تا آنكه گويد :
« حكيم مسيو زله در كتاب خود كه در علم طبيعى نوشته است ، در خصوص چاه گرنل « 1 » كه در پاريس واقع است فصل مشبعى آورده است ، و در بيان سبب و علل طبيعيّهء آن شرحى گفته است كه با تحقيقات ابو ريحان بسى موافقت دارد .
بالجمله آن چاه در پاريس واقع شده و به عمق پانصد و چهل و هشت مطر است ، و بواسطهء لولهاى كه سى و هشت مطر ارتفاع دارد از زمين بلند مىشود .
[ قانون ظروف مرتبطه در علم فيزيك ، كشف أبو ريحان است ]
و در باب بحر خزر حكماى اروپا را تحيّرى بود كه آن همه رودخانهها در آن داخل مىشود و اصلا ممرّ و مخرجى ندارد تا از آن خارج گردد . لهذا تا
هامش
( 1 ) -GernelleP