آنها نهاده شده است .
در مقدّمهء كتاب « التّفهيم لأوائل صناعة التّنجيم » آورده است كه :
« ابو ريحان براى تعيين وزن و حجم مخصوص اجسام ، ترازوئى تازه كه آن را بنام ترازوى ابو ريحان بايد خواند ، اختراع ؛ و بدين وسيله وزن مخصوص عدّهاى از اجسام - حدود 16 فقره - را معلوم كرد كه با دقيقترين تحقيقات علماى امروز موافق است .
ترازوى ابو ريحان در نظر أهل فنّ دقيقتر از ترازوى ارشميدس است .
رسالهاى هم در نسب ما بين فلزّات و جواهر معدنى در حجم نوشته كه در فهرست مؤلّفاتش مذكور است .
در كتاب « الجماهر » هم مخصوصا وزن مخصوص فلزّات و پارهاى از أحجار قيمتى را تعيين كرده است . » « 1 »
[ ترازوى أبو ريحان بيرونى ، و تحقيقات او دربارهء چاه آرتزين ]
چاه آرتزين : در « نامهء دانشوران » آورده است كه : « در كتاب آثارالباقيهء [ أبو ريحان ] بعضى از مطالب مندرج است كه در كتب حكماى اروپا براهين آنها اقامه شده است .
من جمله در باب جستن آبها از بعضى چشمهها شرحى گفته كه بعينه حكيم طبيعى دان « مسيو زله » در باب « پىآرتزين » ذكر كرده است . و ما بعد از طىّ مسائل و مطالب ابو ريحان ، آن مسئله و سائر مسائل و قواعد نقشهكشى را كه حكماى اروپا معمول مىدارند خواهيمنگاشت تا واضح شود كه : در آن مسائل ابو ريحان را با جلّ حكماى ايشان توارد خاطر بوده است ، و يا ايشان به
هامش
( 1 ) - مقدّمهء « التّفهيم » ص 116 ، به قلم جلال الدّين همائى