جلال الدّين رومى و سيّد نعمت الله ولىّ و نورعلى شاه در اين مطلب زياد برده مىشود .
اين پيشرفت و عظمت علم شيمى است كه يكى از شاخههاى طبيعيّات است .
البتّه اين علم ، علم كيمياست كه عبارت است از تركيب موادّ خاصّى با شرائط مخصوصى تا از آن طلا درست شود . و امّا إكسير كه به آن كبريت احمر هم گفتهاند : علمى است كه با آن چيزى بدست مىآيد كه چون آن را بر مسّ و يا نقره زنند تبديل به طلا مىشود ؛ و آن بسى از كيميا مهمتر است .
[ پيشگامى مسلمين و عظمت آنان در علم فيزيك ]
امّا دربارهء علم فيزيك : چه دربارهء محاسبهء جرّ أثقال ، و چه در مباحث نور و انكسار شعاع و آئينهها ، و چه در بسيارى از صنايع كه متّكى بر قوانين فيزيكى است ، أعلام و دانشمندانى در اين فنّ بروز كردهاند .
[ تبرّز و ظهور أبو ريحان بيرونى ، در مسائل فيزيك و هيئت و نجوم ]
اكتشافات أبو ريحان بيرونى در فلكيّات و رياضيّات و مكانيك و ايدروستاتيك ، و محاسبهء ثقل و فشار مايعات و توازن آنها ، و بالا رفتن آبهاى فوّاره و چشمهها ، و اندازه گيرى محيط زمين بواسطهء عملى كه غربىها آن را قاعدهء بيرونى نامند ، و اختراع بعضى از انواع اسطرلاب ، و كتابهائى را كه در آلات فلكيّه و ستارگان دنبالهدار ، و پديدههاى جوّيّه ، و جزر و مدّ نوشته است ، و پيدا كردن وزن مخصوص اجسام ، و حدس حركت زمين و احتمال قارّهء ديگرى در سائر نقاط ربع مسكون همچون قارّهء آمريكا ، و بسيارى ديگر از امثال اين مسائل ، تماما از مسائل مهمّى است كه علوم امروزه در فيزيك و رياضى بر
هامش
- علماى كيمياى مشرق مانند شيخ محمّد قمرى و ابن وحشيّه و مظفّرعلى شاه كرمانى و غيرهم ، ربيب امام جعفر صادق دانستهاند و در اينكه تلميذ آن حضرت بوده شكّى نيست زيرا در مؤلّفات خود مكرّر بنام و عنوان آن حضرت قسم ياد مىكند . »