قيامت .
و چه اشكال دارد كه آدم بر جميع فرزندانش تا روز قيامت ، از همهء آنها غير از افرادى كه در آيه ذكر شدهاند ، برگزيده و انتخاب شده باشد ؟ و يا آنكه او مصطفى و مختار از ميان اولاد خودش كه معاصر وى بودهاند بوده باشد ؟ ! زيرا در آيه دلالتى نيست بر اينكه اختيار او در ابتداء خلقتش و قبل از ولادت اولادش بوده است .
و علاوه اگر انتخاب آدم بر بشر قبل از خودش از جهت تجهيز به قوّهء عاقله باشد ، و اين تجهيز در جميع بنى آدم هم موجود است ؛ به چه علّت در آيه ، اصطفاء و اختيار نسبت به خصوص آدم داده شد نه همهء افراد بشر ؟ ! و در اين صورت آيا ذكر آدم فقط ، در اين آيه تخصيص بدون مخصّص نيست ؟ ! » « 1 »
[ تشويش صاحب « خلقت انسان » در ردّ استاد علّامه به دليل واهى ]
مؤلّف كتاب « خلقت انسان » پاسخ دادهاند كه : « اگر مفهوم عمومى بودن كلمهء العلمين از نظر محلّى به لام بودن آن به آيندگان نيز اطلاق شود ، و آدم را منتخب نسبت به تمام آيندگان غير از افرادى كه نامشان در آيه ذكر شده بدانند ، لازم مىآيد همهء افرادى كه به نام و يا آل در آيه از آنها ياد شده است ، از نظر مقام و فضيلت يكى باشند . و اگر معلوم شود كه پيغمبران مذكور در آيه منظور در يكمرتبه نيستند ، مسألهء برگزيدگى را به غير از زمان هريك از آنان نمىتوان عموميّت داد . زيرا قاعدة آنكه افضل است ، نسبت به ديگران برگزيده مىشود .
و چون همهء اين پيغمبران برگزيده بودند ، پس بايد همطراز و در يكمرتبه از فضيلت باشند .
و چون به دلائل ذيل فرستادگان الهى در يك مقام نبودهاند ؛ بنابراين ، نمىتوان آنان را برگزيدهء به غير از زمان خودشان ، و در شريعت غير خود ايشان
هامش
( 1 ) - « الميزان فى تفسير القرءان » ج 16 ، ص 273 و 274