[ بر فرض پيدا شدن حلقهء مفقوده ، باز سنّت تكامل اثبات نمىشود ]
حال كه چنين است ، ما بايد تابع دليل اثباتى باشيم ، بعد از امكان دليل ثبوتى . فلهذا مىگوئيم : اگر حلقهء مفقوده هم پيدا شد ، و زيست شناسان مانند 4 2 * 2 نشان دادند كه حلقهاى قبل از انسان بوده است كه سلسلهء نسل بشر را به حلقات سابق بر آن اثبات مىكند ؛ در اينجا از كجا معلوم مىشود كه خلقت آدم از سلسلهء توالد و تناسل پيشين بوده است ، و يا از دميدن روح خدا در گل ؛ بعد از آنكه گفتيم و ثابت نموديم كه هر دو طريق ممكن است ؟ ! شتر ممكن است هم به طريق توالد از حيوان نر و مادهاى بوجود آيد ، و هم ممكن است به اراده و اعجاز حضرت صالح پيامبر از كوه سر برآورد و تكوين گردد . در اين صورت چون هر دو طريق از نقطهء نظر حكمت متعاليه و فلسفهء توحيديّه ابدا تفاوتى ندارد ، از كجا بگوئيم كه اين شتر از كوه نيست ، و معجزه نيست ؛ و از راه زاد و ولد بوجود آمده است ؟ ! اينجاست كه فرق ميان منكر و مؤمن ، و كافر و موحّد ، و متعهّد و سرسرى معلوم مىشود .
آنكه به گفتار صالح پيغمبر گوش فرا داد و آن را
ناقَةُ اللَّهِ
« 1 » شمرد ، موحّد است و عاقبت بخير ؛ و آنكه گفتار او را نپذيرفت و آن را هم مانند سائر شتران به حساب آورد ، مشرك است و متمرّد و در انتظار عذاب خداوندى .
بارى گفتار در اينجاست كه با فرض تحقّق حلقهء مفقوده ، و اثبات انتهاء
هامش
( 1 ) - قسمتى از آيه 73 ، از سورهء 7 : الأعراف :وَ إِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَ لا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ .« و به سوى قوم ثمود ، برادرشان صالح را فرستاديم . او گفت : اى قوم من ! خدا را عبادت كنيد . براى شما معبودى غير از او نيست .
حقّا بيّنه و برهان و حجّتى قويم ، از سوى پروردگارتان به سوى شما آمد . اينست ناقهء خدا كه براى شما آيتى است ؛ آن را واگذاريد تا از زمين خدا بخورد . و آن را به بدى مسّ نكنيد و دست نزنيد كه در آن صورت عذاب دردناكى شما را فرا خواهد گرفت . »