و بعدا بعضى آمدند و گفتند : اصولا مادّه نيست مگر امواج حركت ، و در عالم غير از نفس حركت چيزى نيست . و از اختلاف نوع حركت كه از آن به موج آن تعبير مىكنيم ، اختلاف صورتها و أشكال و اشياء را در خارج مشاهده مىنمائيم .
و در اين صورت اگر اين اختلافى كه در مادّه نمودند مربوط به خود مادّه بود مهم نبود ، و ليكن اين آراء اخيره بنيان بحث و استدلال فلاسفهء مادّى را كه در قرون مديده و عصور طويله بر آن بودند ، در هم مىشكند و سقفش را فرومىريزد .
[ از جمله مسائل مورد اختلاف و بحث ، مسألهء اصل نوع انسان است ]
و از جمله مسائلى كه امروز مورد بحث محافل و مدارس دنيا قرار گرفته است ، مسألهء اصل نوع انسان است كه از چه چيز آفريده شده است ؟ آيا از يك پدر و مادر بخصوص متولّد است ، يا از طبقات حيوانات قبلى يكى پس از ديگرى تا به نوع بشر منتهى گرديده است ؟ !
هامش
- ديگر آن جسم نخواهد بود ، خود مركّب است از ذرّات بسيار ريزى كه به آنها اتم گويند . تا 90 سال قبل دانشمندان فيزيك و شيمى كوچكترين قسمت از مولكول را اتم مىدانستند .
شيميستها در محلولهاى رقيق موادّ شيميائى ، و فيزيسينها در عبور جريان برق از داخل محلول شيميائى ، پى بردند به تقسيمات كوچكترى كه اتم از آنها تشكيل مىشود . و به اين نتيجه رسيدند كه : يك دانهء اتم كه قطر آن از يكدههزارم ميليمتر كمتر است خود عالمى است عجيب ؛ در وسط خورشيدى دارد بنام پروتون كه داراى بار الكتريك مثبت است ، و دور آن ذرّاتى به نام الكترون با سرعت سرسامآور در گردش مىباشند . بار همهء الكترونها منفى است . و بقدرى قدرت اتم بالاست كه در يك گرم خاك آنقدر انرژى ذخيره شده است كه از حاصل كار يك سال كارخانهء برق طهران تجاوز مىكند . در چهل سال پيش بنا بر تحقيقات جديد معلوم شد كه هسته نيز به نوبهء خود از ذرّات الكتريك مثبت به نام پروتون ، و از ذرّات الكتريك منفى شبيه به الكترون تشكيل شده است . و تمام اينها مجموعا بار الكتريك به معناى انرژى مىباشند .