خراطيم جمع خرطوم به معنى بينى است . يعنى آن قدر شمشير بر دماغها و بينىهاى مردم كوبيد تا اينكه گفتند : لَا إلَهَ إلَّا اللَهُ . أمير المؤمنين عليه السّلام بايد با شمشير بر خراطيم آنها بكوبد تا شهادت به توحيد بدهند ! زيرا صاحبان خراطيم ، بهائم و درندگانى هستند كه بجز كوبيدن شمشير بر خرطوم آنها راه ديگرى نيست .
وقتى راه سعادت ، راه توحيد و إسلام و بهرهء از اين مواهب عاليه است ، و آنها از اين راه مىگريزند و حاضرند به هر دنائت و خَساست و رذالتى تن بدهند تا إسلام نياورند ، بايد آنها را با شمشير راست كرد ؛ و آنقدر شمشير بر خرطومشان كوبيد تا اينكه در طريق مستوى قرار گيرند . دين حقّ اينچنين دينى است !
جهاد از أركان إسلام است ، و عزّت إسلام به جهاد است ؛ و اين أمر مسلّم است . پس در اينكه حتماً مردم بايد مسلمان بشوند و دين ، دين إسلام است (
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ
) « 1 » شكّى نيست ؛ و جهاد هم از أركان ضروريّه و ثابت است . و لذا اين آيه ناسخ آيه
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ
نخواهد شد ، كما اينكه بعضى از مفسّرين اينطور پنداشته اند .
گفتهاند :
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ
صحيح است ، أمّا اين آيه در بَدو إسلام بود ؛ ولى بعداً آياتى آمد ، مانند :
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ
« 2 » يا آيه :
وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
« 3 » « هرجا مشركى يافتيد بكشيد . » كه آيه
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ
را نسخ كرد
هامش
( 1 ) . صدر آيه 19 ، از سورهء 3 : ءَال عمران
( 2 ) آيه 29 ، از سورهء 9 : التّوبة
( 3 ) قسمتى از آيه 89 ، از سورهء 4 : النّسآء