فائده دارد ولى براى خودشان ضرر دارد . » « 1 »
متكلّمين عامّه ، متصدّيان و مباشران ظلم را از ناحيه حكّام جائر معذور مىدارند
بارى آن پنج روايت را كه مرحوم أمينى از باقلانى نقل كردند ، در ذيل آن از باقلانى شرحى در تفسير و بيان آنها نقل ميكنند كه وى در تتمّهء كلام خود مىگويد : جائز نيست إمام را بواسطهء فسق عزل كرد ؛ هر كسى كه حاكم است و لو اينكه دچار فسق شود جائز نيست او را عزل نمود .
آنگاه باقلانى كلام نَوَوىّ را در « شرح مسلم » كه در هامش « إرشاد السّارى فى شرح صحيح البخارى » جلد هشتم ، صفحهء سى و ششم ، در ذيل اين أحاديث ، از طريق مسلم روايت كرده است ذكر مىكند ، كه او معنى حديث را اينطور بيان مىكند :
لا تَنازَعوا وُلاةَ الامورِ فى وِلايَتِهِمْ ، وَ لا تَعْتَرِضوا عَلَيْهِمْ إلّا أنْ تَرَوْا مِنْهُمْ مُنْكَرًا مُحَقَّقًا تَعْلَمونَهُ مِنْ قَواعِدِ الإسْلام . فَإذا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَأَنْكِروهُ عَلَيْهِمْ ؛ وَ قولوا بِالْحَقِّ حَيْثُما كُنْتُمْ . وَ أمّا الْخُروجُ عَلَيْهِمْ وَ قِتالُهُمْ فَحَرامٌ بِإجْماعِ الْمُسْلِمينَ وَ إنْ كانوا فَسَقَةً ظالِمينَ .
طبق اين روايات إنسان حقّ اعتراضى نسبت به واليان امور ندارد ، مگر آنكه منكَر محقَّقى كه از اصول ثابت شدهء إسلام باشد از آنها ديده شود . و زمانى كه شما اين منكر محقَّق را كه مخالف قواعد إسلام است در آنها ديديد ، بايد إنكار كنيد ؛ و زبان به حقّ بگشائيد هر كجا هستيد ! أمّا حقّ خروج بر آنها و حقّ كشتن و قتال آنها را نداريد ! إجماع مسلمين بر اين است كه خروج بر آنها و قتال با آنها حرام است ، اگرچه فسقه و ستمكار باشند
هامش
( 1 ) . در كتاب « لِاكون مع الصّادقين » دكتر سيّد محمّد تيجانى ، ص 30 ، از « صحيح مسلم » ج 6 ، ص 24 ، باب خيار الائمّةِ و شِرارهم ، از رسول الله صلّى الله عليه و آله آورده است كه فرمود : خِيَارُ أَئِمَّتِكُمُ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَ يُحِبُّونَكُمْ ، وَ تُصَلُّونَ عَلَيْهِمْ وَ يُصَلُّونَ عَلَيْكُمْ ؛ وَ شِرَارُ أَئِمَّتِكُمُ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَ يُبْغِضُونَكُمْ ، وَ تَلْعَنُونَهُمْ وَ يَلْعَنُونَكُمْ ! قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَهِ ، أَفَلَا نُنَابِذُهُمْ بِالسَّيْفِ ؟ ! فَقَالَ لَا ! مَا أَقَامُوا فِيكُمُ الصَّلَوةَ !