آن نياز به فورمولبندى خاصّى نظير جذر أصمّ ، و يا معادلهء جبرى رياضى درجهء سوّم باشيم !
مردم در مشكلات خود به أفرادى مراجعه مىكنند كه فنّشان بهتر ، علمشان بيشتر ، بصيرتشان در علم دين زيادتر ، دقّتشان در مطالب عميق تر ، و فكر آنها پاكتر و صادقتر باشد . همين فكر و طهارت باطنى و علم آنها أماره است براى ولايت فقيه ؛ كه بايد به چنين أفرادى مراجعه نموده ، و نظر آنها را در مورد حكومت إسلامى ( كه بقيّهء فقهاء بايد در تحت حكومت او باشند ) جويا شده ، و با مصلحت انديشى آنان ، با هر كسى كه آنها انتخاب نمودند بيعت بنمايند .
علم وجدانى هر فرد ، خود راهبر به سوى ولايت فقيه است
بنابراين ، راه وصول به أهل خبره همان علم وجدانى مردم است كه حضرت صادق عليه السّلام در حديثى كه به روايت حضرت إمام حسن عسكرىّ عليه السّلام بيان شد ، مىفرمايند : وَ اضْطَرُّوا بِمَعَارِفِ قُلُوبِهِمْ . . . تمام أفراد ، به علم وجدانى و معرفت قلبى خود مجبور و مضطرّند كه آن را قبول كنند .
ديگر در اينجا إنسان نمىتواند بگويد : حال كه من علم و اطّلاع ندارم ، چه كنم و به چه كسى مراجعه كنم ؟ ! مانند اينكه بعضى در مقام اعتذار مىگويند : ما موفّق به خواندن نماز شب نمىشويم ؛ چه كنيم كه توفيق بجا آوردن آن را پيدا كنيم ؟ اين عذرها بى مورد است . عزيز من اگر مقصد دارى ، از خواب برخيز و وضو بگير و نماز شب بخوان ؛ و إلّا تمام اينها بهانه است !
اگر كسى به شما بگويد : أوّل أذان صبح يك نفر درِ خانهء شما مىآيد و مقصد و نظر شما را ( مثلًا از نقطهء نظر مادّى ) تأمين مىكند ؛ يا فلان كتابى را كه نفيس و ناياب است و شما ساليان درازى است كه به دنبال آن مىگرديد به شما ميدهد ؛ يا انگشترى گرانبها به شما مىدهد كه به اندازهء خراج يك شهر قيمت دارد ؛ يا اينكه قرضهاى شما را مىدهد و أمثال اينها ؛ آيا در تمام طول شب خواب به چشم شما راه پيدا مىكند ؟ ! يا اينكه مىگوئيد : كيست كه مرا بيدار كند و در پشت در حاضر كند تا اينكه آن شخصى كه مىآيد پشت در منتظر نماند