اين آيه ، آراء و أفكار آنها را به عنوان أهواء تعبير فرموده است . أهواء ، يعنى أفكار پوچ و تو خالى كه مثل هوا چيزى ندارد . اگر حقّ و أصالت و واقعيّت و حقيقت ، تابع أهواء و أفكار تو خالى و پوچ و بى اعتبار اين مردم بشود ، آسمانها و زمين و أفرادى كه در آسمانها و زمين هستند ، همه فاسد و تباه مىشوند . پس حقّ نمىتواند از أكثريّت تبعيّت كند .
ما براى اين مردم ، حقيقت ذكر و ياد آور از حقّ ، و آنچه را كه يك فرد إنسان براى تذكّر لازم دارد آوردهايم و نشان دادهايم ؛ أمّا آنها از ذكر پروردگار إعراض كرده و توجّه نمىكنند .
در سورهء مائده مىفرمايد :
قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ .
« 1 »
بگو اى پيغمبر : خبيث و طيّب ، هم سطح و مساوى نيستند ؛ و لو اينكه خبيث در عالم ، كثرت داشته باشد ( هم كثرت عددى و هم كثرت تخيّلى و تخيّل جمالى ) اگرچه كثرت خبيث و تعداد أفراديكه در أهواء و آراء شيطانيّه زندگى مىكنند و نفس آنها خبيث و آلودهء به خبث است ، آنقدر جالب باشد كه كثرت آنها تو را به شگفت در آورده و چشمگير باشد . در عين حال به خبيث توجّه نكن ، و به كثرت آنها اعتناء منما ؛ و نبايد آنها تو را به شگفت در آورند ! به دنبال طيّب و حقّ برو و لو اينكه تعدادشان اندك ، و أفرادشان بسيار قليل باشد !
فَاتَّقُوا اللَهَ ؛ بنابراين از خدا بپرهيزيد اى اولى الالباب و صاحبان خرد . اگر ميل و اميد به رستگارى داريد ، بايد از اين منهاج طىّ طريق كنيد !
أكثريّت مردم طبق منطق إحساس حركت دارند ، نه منطق عقل
در سورهء أنعام مىفرمايد :
وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ .
« 2 »
اى پيغمبر ! اگر تو از أكثريّت أفرادى كه در روى زمين هستند پيروى و
هامش
( 1 ) آيه 100 ، از سورهء 5 : المآئدة
( 2 ) آيه 116 ، از سورهء 6 : الانعام