« بَعْضَهِمْ » لِلرِّجالِ وَ النِّسآء جَميعًا . يَعْنى : إنَّما كانوا مُسَيْطِرينَ عَلَيْهِنَّ بِسَبَبِ تَفْضيلِ اللَهِ بَعْضَهُمْ ( وَ هُمُ الرِّجالُ ) عَلَى بَعْضٍ ( وَ هُمُ النِّسآءُ ) . وَ فيهِ دَليلٌ عَلَى أنَّ الْوَلايَةَ إنَّما تُسْتَحَقُّ بِالْفَضْلِ لا بِالتَّغَلُّبِ وَ الاسْتِطالَةِ وَ الْقَهْرِ .
« قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ
يعنى يَقومونَ عَلَيْهِنَّ . آنها قيام بر زنها دارند ؛ أمر مىكنند ، نهى مىكنند ، همچنانكه حكّام و وُلات بر رعايا أمر و نهى مىكنند . و بدين جهت وُلات را كه بر رعايا أمر مىكنند ، قُوَّم گويند . ( قُوَّم جمع قَوَّام است ؛ مردها را هم قُوَّم گويند .
الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ
، أىْ قُوَّمٌ عَلَى النِّسآء . ) و ضمير در « بَعْضَهُمْ » به رجال و نساء مجموعاً بر مىگردد . يعنى مردها مسيطِر و مسلّطند بر زنها بسبب تفضيلى كه خدا بعضى را بر بعضى داده است . در اينجا مراد از « بَعْضَهُمْ » رجال است ، و مراد از « عَلَى بَعْضٍ » زنانند .
و اين دليل است بر اينكه ولايت بواسطهء فضيلت به مردها داده شده است ، نه بواسطهء أمر من درآوردى و تَغَلُّب . اينطور نيست كه مردها بواسطهء قدرت و سيطره و قوّت خارجى ، تغلّب پيدا كرده و بلند منشى كنند و با قهر و قهّاريّت بر زنها قيمومت پيدا نمايند ؛ بلكه آنها بر زنها قيّوم هستند بِمَا فَضَّلَ اللَهُ . آيه قرآن سبب تفضيل را بيان مىكند ، و اين از أحكامى است كه از روى شاهد و دليل است . »
در اينجا زمخشرى مطلب را مىرساند به آنجا كه مىگويد :
« قانِتاتٌ »
يعنى مُطيعاتٌ قآئِماتٌ بِما عَلَيْهِنَّ لِلازْواج .
« قانِتاتٌ »
يعنى مطيع شوهرند ؛ در مقابل شوهر چون و چرا نمىكنند ، و وسائل آرامش مردها را در خانه فراهم مىكنند . چنان كه مرد در خارج زحمت مىكشد و مىآيد در خانه پيش زن ، زن هم در خانه وسائل راحتى و عيش و سكونت او را فراهم مىكند .
« حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ »
الْغَيْبُ خِلافُ الشَّهَادَةِ ؛ أىْ حافِظاتٌ لِمَواجِبِ الْغَيْبِ . غيب در مقابل شهادت است ؛ شهادت يعنى حضور ، غيب يعنى پنهانى . إذا كانَ الازْواجُ غَيْرَ شاهِدينَ لَهُنَّ ؛ حَفِظْنَ ما يَجِبُ عَلَيْهِنَّ حِفْظُهُ فى