وَ لا يَدْخُلونَها إلّا لِحاجَةٍ .
« و أعراب بدوىّ ، به كسانى ميگويند كه در بيابان زندگى مىكنند و در شهرها توطّن نمىنمايند ؛ و هيچگاه به شهر نمىآيند مگر براى حاجتى از قبيل خريد و فروش و أمثال ذلك . » أمّا عرب ، غير از أعرابىّ و أعراب است .
وَ الْعَرَبُ اسْمٌ لِهَذا الْجِيلِ الْمَعْروفِ مِنَ النّاسِ - وَ لا واحِدَ لَهُ مِنْ لَفْظِهِ - وَ سَوآءٌ أقامَ بِالْبادْيَةِ أوِ الْمُدُنِ ؛ و النَّسَبُ إلَيْهِما : أعْرابىٌّ وَ عَرَبىّ . « 1 »
« عرب اسم است براى همين طائفهء معروف و گستردهء از مردم - و عرب اسم جمع است و مفرد ندارد - حال ميخواهد در شهر زندگى كنند يا در بيابان ؛ به همهء اين طائفه و جنس ، عَرَب ميگويند . و اگر بخواهيد براى أعراب نسبت بياوريد ( يعنى منسوب به أعراب ) بايد بگوئيد : أعرابىّ ؛ و اگر بخواهيد به عرب نسبت بدهيد بايد بگوئيد : عَرَبىّ . »
أيضاً ابن أثير جَزَرىّ گويد : در روايتى از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم آمده است كه فرمود : لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ ؛ وَ لَكِنْ جِهَادٌ وَ نِيَّةٌ . « بعد از فتح هجرتى نيست ؛ و ليكن جهاد و نيّت هست . إعزام و إعلام أمر خداوند هست . »
و در حديث ديگر آمده است :
لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ
لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ .
« رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود : هجرت هيچگاه از بين نمىرود و هيچوقت منقطع نميشود تا زمانى كه توبه منقطع بشود . »
توبه چه وقت منقطع مىشود ؟ وقتى كه نَفَس إنسان به آخر رسيده ، ميخواهد پاى خود را از دنيا كشيده و به عالم ديگر بگذارد ؛ آنجاست كه ديگر توبه مورد قبول پروردگار نميباشد . چنان كه در آن آيه مباركه وارد شده است كه ميفرمايد :
هامش
( 1 ) « نهايهء » ابن أثير ، ج 3 ، ص 2 0 2 ، مادّهء عَرَبَ