يَذْهَبُ سَفَالًا حَتَّى يَرْجِعُوا إلَى مَا تَرَكُوا .
« هيچ امّتى هيچگاه أمر خود را به غير أعلم نسپرده ، مگر اينكه دائماً رو به پائين و پستى مىگرايند و أمر آنها در سطح پائين حركت مىكند ؛ تا اينكه از طريقه و روش خود برگردند . »
حضرت نمىفرمايد : أمر آنها به كلّى ضايع و نابود مىشود . بدين معنى كه اگر شخص غير أعلم ، رهبرى جامعه را در دست بگيرد و حكومت كند و فتوى بدهد و قضاوت نمايد ، آن جامعه به نيستى و نابودى كشيده نمىشوند ، بلكه در پرتو نور او نيز حركت مىكنند ، أمّا در يك افق پائين تر .
به خلاف موقعى كه أعلم زمام امور را در دست بگيرد ؛ او در يك افق بالاتر ، و در يك فضاى عاليتر و راقى تر ، با يك انديشهء قوىتر همهء مردم را به راه كمال مىرساند .
سَفال ، از سَفْل است . يعنى در يك مرتبهء پائين . و اين تعبيرِ بسيار لطيفى است كه مىفرمايد : سَفالًا ؛ يعنى مردم حركت مىكنند ؛ هم از حُظوظ زندگى بهرهمند شده و هم از تمتّعات إلهيّه متمتّع مىشوند ؛ أمّا در يك درجهء پست و پائين ، بحسب رتبه و درجهء كمال و عدم كمال آن شخص ولىّ كه رهبر اين قوم و امّت است ، تمام أفراد هم بر همان نَهْج حركت خواهند كرد .
أمّا اگر شخص أعلم ، زمام أمر امّت را در دست بگيرد ، جامعه را در يك افق عالى به صوب كمال رهبرى مىكند . و اين آيه مباركه هم با آن روايت شريفه كه عرض شد ، در بسيارى از مُفاد يكى است . يعنى هر دو مىخواهند يك مطلب و مفاد را براى ما بيان كنند .
على كلّ تقدير ، ما مىخواهيم از اين آيه مباركه استفاده كنيم و بگوئيم : آيه در صدد بيان اين مطلب است كه : علم نور است ، علم حقّ است و علم حقيقت است ، و همانطور كه تمامى آيات قرآن ، ما را به حقّ دلالت و دعوت مىنمايد ، مانند كريمهء :
أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ