«
وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ
» و علاوه ، سيطره و إحاطه بر همهء آنها دارد . اين قرآن را ما به تو نازل كرديم ، اين قرآنى كه صفتش اين است كه نزولِ به حقّ شده ، و مصدّقِ كُتبِ سابقينِ از أنبياء و مرسلين است و بر همهء آنها مُهيمن و مُسَيطِر است و تسلّط دارد ،
فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ ،
بنابراين - با فاء تفريع مىكند - در ميان مردم ،
بِما أَنْزَلَ اللَّهُ
( بر أساس آنچه خداوند فرو فرستاده است ) حكم كن ،
وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ ؛
و از أهواء آنها متابعت نكن !
نمى گويد : از أقوال آنها و از كلام و سخن آنان ، و حتّى از فكر آنها ؛ زيرا اينها أصالت و واقعيّتى دارد . لذا هيچكدام از اين تعبيرات را نفرمود . بلكه مىفرمايد : از أهواء آنان متابعت نكن . أهواء ، يعنى أفكار توخالى و پوچ كه هيچ محتوى ندارد .
و در بسيارى از آيات قرآن مجيد از اين لفظ استفاده شده است . يعنى أفكار آنها ، أهواء و پوچ و باطل است . قرآن كه به حقّ بر تو نازل شده است ، بايد در ميان آنها ،
بِما أَنْزَلَ اللَّهُ
حكم كنى ، كه آن حكم است به حقّ ، و البتّه اين حقّ ، متحِّق شده است ؛
وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ
. و دنبال اين گفتار با كمى فاصله مىفرمايد :
وَ أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ
« 1 »
و اينكه حكم كن در ميان آنها
بِما أَنْزَلَ اللَّهُ
و از أهواء و خيالات آنها متابعت نكن ،
وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ
؛ و بترس و برحذر باش ، از اينكه تو را به فتنه و فَساد بيندازند از
بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ
، و تو را بر كنار بدارند ؛ و مقدار كمى از أهواء آنها در تو رخنه بكند . و مبادا كارى كنى كه به اندازهء مختصرى از آراء شخصيّه و أهواء آنها در تو نفوذ كند ، چرا كه آن أهواء ، باطل است و شيطانى ، أصالتى ندارد ، و آنچه را كه خداوند به تو نازل كرده ، عين حقّ و حقيقت است .
هامش
( 1 ) . صدر آيه 49 ، از سورهء 5 : المآئدة