و اين خود دليلى است بر اينكه به پا دارندهء حجج الهى ، مشهور يا پنهان ، خارج از اين تقسيم نيست .
و احتمال اينكه عالم ربّانى فقط انحصار در ائمّه عليهم السّلام داشته باشد ، علاوه بر اينكه دليلى بر آن نيست ، مخالف معنى كلمه ربّانى است ، چنان كه مجلسى از بزرگان لغت و ادب چنين نقل مىكند : ربّانى منسوب به ربّ است ، با زيادى الف و نون بر خلاف قياس ، مثل رقبانى . « 1 »
جوهرى گويد : ربّانى به انسان الهى و عارف بالله گفته مىشود . و فيروز آبادى نيز چنين گفته است . و در « كشّاف » آمده : ربّانى كسى است كه سخت به خداوند و اطاعت او تمسّك داشته باشد . و در « مجمع البيان » وارد است : ربّانى كسى است كه با علم و تدبير خود ، تربيت و اصلاح و اداره امور مردم را به عهده ميگيرد .
و پيداست كه در هر عصرى و نسلى فقهاى عادلى هستند كه در تأييد دين مبين ، و ترويج مسلك حقّ و حقيقت ميكوشند ، و بر شكوه و عظمت آن مىافزايند ، و دست تحريف و بدعت گمراهان يا زياده طلبان را كوتاه ميسازند . و عالم ربّانى با اين معناى ژرف خود بر اين دسته از مردان بزرگ تطبيق مىكند . زيرا دلشان به اسرار الهى پيوسته ، و در زمره مردان حقّ گشتهاند . و مردم را به سوى پروردگار خوانده ، و سر رشته تربيتى آنها را با تدبير امور و اصلاح فرد و اجتماع به دست دارند .
علاوه بر اين ، در خبر تصريح شده كه : خداوند حجج و بيّنات خود را به دست اين گونه رجال ربّانى حفظ مىكند ، تا آنها را به افرادى نظير و مانند خود منتقل نمايند . و معلوم است كه امام نظير و شبيه ندارد تا اين كار را انجام دهد .
پس مراد از نظير و شبيه جماعتى از علماء عاملين هستند كه در سيطره علماء
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » چاپ كمپانى ج 1 ، ص 60