امر بهمعروف و نهى از منكر از آن حضرت چنين نقل مىكند :
« اى مردم از مواعظ الهى به اولياء خود ، و بدگوئى نسبت به احبار ( علماء يهود ) عبرت بگيريد . . .
و مصيبت بر شما از همه افراد مردم بزرگتر و سختتر است زيرا در حفظ منزلت و موقعيّت علماى خود كوتاهى نموده و مغلوب - هواى نفس و روحيّه استكبارى خود - گرديديد ؛ اگر چنين باشد كه بر اين معنى آگاهى داشتيد كه : مجارى امور و احكام به دست علماء بالله است كه امينان بر حلال و حرام خدا هستند » . سپس در « تحف العقول » گويد : اين روايت از امير المؤمنين عليه السّلام هم نقل شده است . « 1 »
در توضيح اين حديث شريف بايد گفت : شهيد ثانى در « منية المريد » گويد : تمامى علوم به دو علم بازگشت مىنمايد : علم معاملات ، علم معارف .
علم معاملات ، علم به حرام و حلال و احكام نظير آنهاست . و شناخت اخلاق نيك و بد و كيفيّت علاج اخلاق ناپسند و دورى گزيدن از آنست .
و علم معرفت ، مانند علم به خداى تبارك و تعالى و اسماء و صفات او است .
و علوم ديگر غير از اين علوم يا ابزار اين علوم است ، يا براى عملى از اعمال انسان است ، چنان كه بر افراد متتبّع و آگاه روشن است . و علم معاملات جز براى عمل نيست ، بلكه اگر حاجت عملى به آن نبود سودى و ارزشى نخواهد داشت .
در اينجا بايد گفت : كسى كه علوم شرعى و امثال آن را به خوبى فرا گرفته و در آنها ورزيده شده ، چون به علم خود مغرور گردد و در مواظبت اعضاى خود و حفظ آنها و از معاصى اهمال ورزد ، و از ترقّى و تكامل در اطاعت خدا باز ماند و در انجام امور شرعى و وظائف مستحبّه و سنن كوتاهى نمايد ، و خيال كند كه علم مقصود بالذّات و هدف اصلى است ، نسبت به خود و دينش فريب خورده و عاقبت كار بر او مشتبه خواهد شد .
هامش
( 1 ) « تحف العقول » چاپ چاپخانه حيدرى ، سال 1376 ، ص 237 و 238 .