بلكه در عوالم أسماء و صفات ، ملحوظ ماهيّاتِ أسماء و صفات است تنها و امّا وجودات آنها قائم به حضرت حقّ است جلّ و علا . زيرا كه لحاظ أسماء و صفات براى او شده است . و لهذا اين عالم مثل برزخى است بين عالم وجوب و إمكان ، بلكه به اعتبارى از صُقع عالم وجوب محسوب مىشود . و از اينجا كيفيّت وجود أشياء در عالم إلهى معلوم شد ؛ كه نه وجودِ مضافِ به حقّ است ، نه ماهيّات ؛ و تحقّق به تبع تحقّق آنها به قيام ، نظير تحقّق أشياء به وجودها فى الذِّهن لا بوجودها . و اگر علاوه بر لحاظ ماهيّات ، اعتبار و لحاظ وجود شد به نفس ماهيّات مضافاً إليها كه مقام وجود أشياء بماهى أشياء خواهد بود ، عالم خلق خواهد بود ، چه تقرّر ماهيّات در مرتبهء أسماء و صفات شد به نحو مذكور ؛ پس اگر لحاظ شود وجود براى آنها به نحو سعه و إحاطه ، او را « عالم عقل » گويند . و اگر به نحو ضيق و تمثّل ، او را « عالم مثال » گويند . و اگر علاوه بر اين اشتراط شود مادّه و مدّت او را « عالم طبع » گويند .
ممكن الوجود ، هم ماهيّت و هم وجودش اعتبارى است
و از اين بيان معلوم شد كه : ممكن بما هو ممكنٌ هم ماهيّتش اعتبارى است ، و هم وجودش ؛ فهو اعتبارٌ فى اعتبار . مَن كانَ حقيقَتُهُ دَعاوِىَ فَكَيْفَ لا يَكُونُ دَعاويهِ دَعاوِىَ « 1 » در ملحقات دعاى عرفه است . و معلوم شد كه : عدد اعتبارات بخصوص در مراتب متأخّره لا يعلمه الّا الله . چه تخصّصات و خصوصيّات به لحاظ اعتبارات است . اينجا اگر هميان ملّا قطبش بنامند بجاست
هامش
( 1 ) . چون فقرات آخر دعاى عرفه را كفعمى در كتاب « البلد الامين » خود نياورده است ، و فقط سيّد ابن طاووس در « اقبال » آورده است . فلهذا تعبير از آن به ملحقات نموده است . و مجلسى در « بحار الانوار » بحثى در پيرامون اين مسأله دارد . و أمّا آنچه سيّد در « اقبال » ص 348 در تتمهء آن آورده است ، بدين عبارت شروع مىشود : إلهى أنا الفقير فى غناى ، فكيف لا أكون فقيراً فى فقرى ؟ إلى أنا الجاهل فى علمى فكيف لا أكون جهولًا فى جهلى ؟ تا مىرسد بدين عبارات كه : إلهى من كانت محاسنه مساوى ، فكيف لا يكون مساويه مساوى ؟ و من كانت حقائقه دعاوى ، فكيف لا يكون عاويه دعاوى ؟ الدّعا .