تذييلات تلميذ علّامهء طباطبائى بر چهار مكتوب آخر مرحوم سيد و مرحوم شيخ ( اعلى الله مقامهما )
تتمّهء تذييل سوّم بر مكتوب سوّم سيّد ( ره ) و چهار تذييل بر چهار مكتوب ديگر سيد ( ره ) و چهار تذييل بر چهار مكتوب ديگر شيخ ( ره ) به قلم تلميذ علّامهء طباطبائى
بسم الله الرّحمن الرّحيم
و صلّى الله على سيّدنا محمّد و آله الطّاهرين
و لعنة الله على أعدائهم أجمعين
كيفيّت تعيّن أحد و واحِد ، و ساير أسماء ، و أعيان ثابته
حكايت كلام عرفا كه حضرت استاد در اين تذييل بيان كردهاند ؛ و مطلب را بدان منتهى نمودهاند ؛ آن است كه مقام أحديّت أوّلين تعيّن ذات است . زيرا همين كه وجود صرف را كه در حاقّ ذات خود ، بحت بساطت و محض صرافت است ؛ به لحاظ عدم تقيّد آن بأىِّ خصوصيّة ملاحظه كرديم ؛ خود اين لحاظ ؛ تعيّن مىشود ؛ و خواهى نخواهى موجب تقييد ذات بحت و وجود صرف مىگردد . و اين اوّل تعيّنى است كه به خود مىگيرد ؛ و آن را مقام أحديّت نامند .
و از اين جا نيز در مقام دوّم ، تعيّن ديگرى كه مقام واحديّت است ؛ و آن مقام استجماع جميع نعوت و صفات حضرت حقّ است كه به نحو وحدت و جمع ملاحظه مىشود ؛ ناشى مىگردد و آن از ملاحظهء وجود صرف به لحاظ تقييد آن به خصوصيّت جامعيّت آن به جميع أسماء و صفات به نحو جمع و اندماج به دست مىآيد . و اين مقام ، تعيّن ديگرى است كه بعد از احديّت پيدا مىشود .
و على هذا أحديّت و واحديّت ، دو صفت از صفات ، و اسم أحد و واحد دو اسم از أسماء الله هستند كه در اثر ملاحظهء تعيّن ذات ملحوظ شدهاند .
و همينطور بيائيم به پائين ، اسم الله كه جامع أسماء است به نحو تمايز و تفصيل ؛ و پائينتر از آن اسم حىّ و عالم و قادر و غيرها ، تا آخرين اسم از أسماءِ حضرت حقّ - جلّ و علا - همگى تعيّن همان أسماء بالا هستند كه به واسطهء تعيّن بيشترى جنبهء صرافت آنها كمتر و تقيّد آنها بيشتر مىگردد ، تا برسد به أعيان