و چون استنباط اين مرحله و استخراج دقائق آن و شناختن امراض نفسانيه و معالجات آن و مصالح و مفاسد و مقدار دواى هر شخصى و ترتيب معالجهء آن بخصوصه ، چنان كه در انجام آن ضرور است ، چونكه امرى است بس خفى و دقيق ، صاحب اين استنباط را عقلى بايد تامّ و نظرى ثاقب و قوّهاى قويّه و ملكهاى قدسيّه و علمى غزير و سعى كثير . و به اين سبب حصول اين علم قبل از عمل آن امرى است متعسّر بلكه متعذّر . لهذا طالب را چارهاى جز از رجوع به راهنما يا قائم مقام او كه تعبير از او به اوستاد يا شيخ ، مىشود نيست . « 1 »
هامش
ذلك و من لم تكن فيه فليتضرّع إلى اللّه عزّ و جلّ و ليسأله إيّاها . قال : قلت جعلت فداك ، و ما هنّ ؟ قال : هنّ الورع و القناعة و الصّبر و الشّكر و الحلم و الحياء و السّخاء و الشّجاعة و الغيرة و البرّ و صدق الحديث و أداء الأمانة .
و در « كنوز الحقائق » للمناوى كه در هامش « جامع الصغير » سيوطى طبع شده است در جلد اول ص 99 از ( ق و حم ) كه منظور بخارى و مسلم و مسند احمد حنبل است از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرده است كه : بعثت لا تمّم صالح الأخلاق .
( 1 ) - لزوم رجوع جاهل به عالم در تمام موارد نيازمنديها در سه مرحلهء از احكام « فطرى عقلى و شرعى » ثابت و مقرّر است . عقلاى عالم بر آن اتفاق دارند و آيه مباركهء قرآن كريم :فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ( سورهء نحل آيه 43 و سورهء انبياء آيه 7 ) بر آن دلالت دارد و صريحتر از اين در مورد تربيت و هدايت در صراط مستقيم قول حضرت إبراهيم عليه السّلام به آزر است :يا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ ما لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِراطاً سَوِيًّا( سورهء 19 مريم آيه 43 ) چون صريحا مىفرمايد : اى پدر چون علمى براى من حاصل شده است كه به تو نرسيده است پس بايد از من پيروى كنى تا تو را بر راه هموار رهبرى كنم . اهل الذكر و استادان در فنون الهيه و معارف حقّهء ربّانيّه و طرق سلوك و منجيات و مهلكات نفوس غير از علماء به احكام ظاهريّهء شرعيّه هستند . در سلوك راه خدا و كشف حجب بايد به استاد متخصص اين فن كه او را « عالم بالله » گويند مراجعه نمود . در اين