از لوازم و آثار ايمان نفس به اعمال جوارح مربوط است . بلكه فى الحقيقه اين دو مرحله دست در گردن يكديگر دارند و فعليّت تمام از براى هر دو در يك دفعه حاصل مىشود .
و بالجمله چون قدم در اين مرحله نهاد اوّل چيزى كه او را لازم است علم به احكام طبّ روحانى است كه مصالح و مفاسد و فضائل و رذائل و دقايق و خفايا و حيل و مكايد نفس و سائر جنود ابليس را بداند . و اين فقه نفس است ، چنان كه فروع احكام ، فقه جوارح است . و معلّم فقه نفس ، عقل است چنان كه معلّم فقه جوارح ، فقيه ، و حديث العقل دليل المؤمن ، « 1 » و حديث إنّ للّه على النّاس حجّتين حجّة ظاهرة و حجّة باطنة . أمّا الظّاهرة فالرّسل و الأنبياء و الأئمّة . و أمّا الباطنة فالعقول به اين دالّ است . « 2 »
هامش
( 1 ) - اين حديث را در ج 1 « اصول كافى » ص 25 با اسناد متصل خود از اسماعيل بن مهران عن بعض رجاله از حضرت ابى عبد اللّه عليه السّلام آورده است .
( 2 ) - اين فقره ضمن وصيتى است كه حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام به هشام بن حكم كردهاند . اين وصيّت بسيار طويل است و حضرت در آن مزايا و خصوصيات عقل را بيان فرمودهاند . . . تا آنكه مىفرمايد :
يا هشام انّ للّه على النّاس حجّتين حجّة ظاهرة و حجّة باطنة ، فأمّا الظّاهرة فالرّسل و الأنبياء و الأئمّة ، و أمّا الباطنة فالعقول .
بارى اين روايت پر بركت را در ج 1 « اصول كافى » ص 13 از أبو عبد اللّه الأشعرى عن بعض اصحابنا مرفوعا از هشام بن الحكم نقل كرده است .
و در تحف العقول ص 383 نيز تمام اين وصيت را آورده است .
و در « بحار الانوار » ج 1 ص 43 از « تحف العقول » نقل كرده است . و اوّل اين روايت اينست :