جهنّم بيرون مىآيند . و اين قول را از خالد بن مَعدان نقل كرده است ، و اضافه كرده است كه عيّاشى با اسناد خود ، از حَمران روايت كرده است كه او گفته است : من از حضرت باقر عليه السّلام دربارهء اين آيه پرسش كردم ، فرمودند : اين آيه راجع به كسانى است كه از آتش بيرون مىآيند . و نظير اين تفسير نيز از أحْوَل روايت شده است . « 1 »
بارى بنابر اين تفسير نيز آيات خلود به جاى خود محكم و استوار است ، زيرا كه خلود براى كفّار است نه براى موحّدان ؛ ليكن گفتار حقّ همانست كه علّامهء طباطبائى فرمودهاند ، زيرا از ذيل آيات به دست مىآيد كه اين آيات دربارهء مكذّبين و كافرين مُعانِد و لجوج وارد شده است .
و على هذا استشهاد صاحب مقالهء چهارم كه در ذيل گفتارش ، دو آيه استثناء
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
و
لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً
را ذكر كرده است « 2 » ناتمام است ، زيرا تفسير
أَحْقاباً
اينك دانسته شد ، و تفسير
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
نيز در مطلع سخن گذشت كه مراد خروج خارجى آنان نيست بلكه مراد بقاء اراده و مشيّت الهيّه است .
مشركان و كافران منكِر ، در آتش مخلّدند
در كتاب « توحيد » صدوق ، از علىّ بن إبراهيم از پدرش از ابن أبى عُمَير روايت مىكند كه : « از موسى بن جعفر عليهما السّلام
هامش
( 1 ) تفسير « مجمع البيان » طبع صيدا ، مجلّد 5 ، ص 424
( 2 ) « نهج البصيرة » ص 27 و 28