اندازهها نداريم ، و هيچ يك از آنها نيز از كتب لغت ثابت نشده است .
و ظاهر آيه اينست كه مراد از طغيانگران ، همان كافران عنود مىباشند . و تأييد اين مطلب آنست كه در ذيل آن مىفرمايد :
إِنَّهُمْ كانُوا لا يَرْجُونَ حِساباً * وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً
. « ايشان در دنيا چنان بودهاند كه أبداً اميد حساب و كتابِ روز قيامت را نداشتند ، و به آيات ما شديداً تكذيب مىنمودند . »
و بعضى چنين تفسير كردهاند كه : مراد از أحقاب ، حُقْباً بَعْدَ حُقْبٍ مىباشد ، يعنى همينطور قرنى بعد از قرنى مىمانند . و بنابراين ، معنى چنين مىشود كه طغيانگران در جهنّم قرناً بعدَ قرنٍ بدون حدّ و بدون نهايت مىمانند . و روى اين معنى ، اين آيه منافاتى با نَصّ و تصريح قرآن كريم بر خلود كفّار در آتش ندارد .
و همچنين گفته شده است كه : جملهء
لا يَذُوقُونَ فِيها
- إلخ ، صفت براى أحقاب است . يعنى طاغيان ، أحقابى كه داراى اين صفت است كه در آن هيچ خنكى و آشاميدنى را نمىچشند مگر حميم و غسّاق را ، در دوزخ مىمانند ؛ و سپس حالتشان تغيير مىكند و بر صفت ديگرى از عذاب معذّب مىشوند تابى نهايت . و اين گفتار خوبى است اگر سياق آيه مساعدت كند . « 1 » »
و شيخ طبرسى براى احقاب معانى بسيارى از بسيارى از عامّه نقل كرده است كه غالب آنها نتيجةً منطبق بر خلود است ، و در يك احتمال گفته است كه : اين آيه راجع به اهل توحيد است كه بالاخره از
هامش
( 1 ) « الميزان » ج 20 ، ص 266 و 267