و نيز در همين تفسير دربارهء آيه :
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ
، آورده است كه : اين استفهامى است ، چون خداوند به جهنّم وعده داده است كه آن را پر و مملوّ كند . و بنابراين ، آتش از جهنّميان پر مىگردد ، و پس از اين خداوند به آتش مىگويد : آيا پر شدى ؟ ! و آتش بنا بر استفهام مىگويد :
هَلْ مِنْ مَزِيدٍ
؟ يعنى آيا با وجود پرى و سرشارى ، زيادتى متصوّر است ؟ ! يعنى لَيْسَ فِىَّ مَزِيدٌ : در من ديگر جاى زيادى نيست !
در اين حال بهشت مىگويد : بار پروردگارا ! تو به آتش وعده دادى كه او را پر كنى و پر كردى ! و به من وعده دادى كه مرا پر كنى ! پس چرا پر نكردهاى ؟ ! حضرت فرمود : در اين حال خداوند در آن روز خلقى را مىآفريند كه بهشت را بواسطهء آنان پر كند . و سپس حضرت صادق عليه السّلام فرمودند : طُوبَى لَهُمْ ؛ خوشا به حال آن خلق كه هيچگونه هموم و غموم دنيا را نديدهاند . « 1 »
و نيز در همين تفسير دربارهء آيه :
تَصْلى ناراً حامِيَةً * تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ * لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ * لا يُسْمِنُ وَ لا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ
.
آورده است كه : براى آن آتش از شدّت حرارتى كه دارد ناله و فريادى است . و ضَريع عَرق اهل جهنّم است ، و آنچه از فرجهاى زنان زناكار خارج مىشود . « 2 »
هامش
( 1 ) « تفسير قمّى » ص 645 و 646 ، در ذيل آيه 30 ، از سورهء 50 : ق
( 2 ) همان مصدر ، ص 722 ، در ذيل آيات 4 تا 7 ، از سورهء 88 : الغاشية