حضرت فرمودند : آيا خداوند تعالى بخل ميورزد ؟ !
گفت : بنابراين ، معناى نعيم چيست ؟ !
حضرت فرمودند : محبّت ما أهل بيت است ! »
بارى ، اين رواياتى كه در اينجا آورديم در معانى مختلفى كه براى نعيم شده است ، للّه الحمد و له المنّه به قدر كافى است ، و ما را از آوردن بقيّهء روايات بى نياز ميسازد چون آنها نيز در همين زمينه و همين منوال است ؛ و اگر كسى بخواهد به يكايك از اقوالى كه از شيعه و عامّه در تفسير نعيم آمده است اطّلاع پيدا كند ، به « تفسير أبو الفتوح رازى » رحمة الله عليه ؛ و نيز اگر كسى بخواهد بقيّه روايات را بداند به تفسير « برهان » ، و « بحار الانوار » « 1 » مراجعه كند .
حال بايد ديد معناى واقعى نعيم چيست ، و چگونه بايد جمع بين اين روايات مختلفه را نمود ؟
حضرت استاد ما : علّامه طباطبائى مُدّ ظلُّه العالى در « رساله معاد » خود بحثى بسيار مختصر و مفيد در ضمن چند سطر بيان داشتهاند ؛ و چون بناى ايشان در اين رساله بر ايجاز و اختصار بوده است ؛ از اين مقدار تجاوز نكردهاند . « 2 »
ولى چون اين حقير ، مشروح و مبسوطِ كلمات ايشان را در « تفسير بيان السَّعادة » يافتهام ؛ چنين به نظر آمد كه ترجمه عين آن را در اينجا براى طالبان حقّ و حقيقت بياورم ، بحولِه و قوّتِه ؛ و لا حولَ و لا قُوَّةَ إلّا
هامش
( 1 ) « تفسير أبو الفتوح » و تفسير « برهان » سورهء تكاثر ؛ « بحار الانوار » مجلّد معاد ، ج 7 ، باب محاسَبهء العباد
( 2 ) « رساله الإنسان بعدَ الدّنيا » نسخه خطّى ، ص 51