قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ : كُلُّ مُحَاسَبٍ مُعَذَّبُّ ؛ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ : يَا رَسُولَ اللهِ ! فَأَيْنَ قَوْلُ اللهِ عَزّ وَ جَلَّ :
فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً
؟ !
قَالَ : ذَاكَ الْعَرْضُ ؛ يَعْنِى التَّصَفُّحَ ! « 1 » « 2 »
« رسول خدا فرمود : تمام افرادى كه مورد حساب قرار ميگيرند عذاب ميشوند ؛ پس گوينده اى به رسول خدا گفت : اى رسول خدا ! پس اين گفتار خداوند كه ميگويد : به زودى حساب سهل و آسانى از او ميكنند ، كجا ميرود ؟ !
حضرت رسول فرمودند : مراد مقام عَرْض است ؛ يعنى جستجو و تفحّص از اعمال !
مجلسى رضوان الله عليه در شرح اين حديث گويد : يعنى حساب آسان همان جستجو و فحص از اعمال اوست در وقتىكه فرشتگان بخواهند آنها را بر خداوند عرضه كنند ؛ يا بر صاحبش عرضه بدارند ، بدون آنكه در جمع أعمال و عَرْض آنها ، مناقشه كنند و بندهء مؤمن را در مقابل هر كردار كوچك و بزرگ بدون عفو و گذشت مؤاخذه نمايند ؛ و بازجوئى و بازپرسى كنند .
چون اگر خداوند با مداقّه و مناقشه با كسى رفتار كند ، بدون شكّ هلاك خواهد شد .
زيرا هيچكس يافت نميشود از بندگان خدا كه افعال او ، در مقابل حقّ نعمتهائى كه خدا به او داده است استوار باشد ؛ و كردار
هامش
( 1 ) « معانى الاخبار » طبع حيدرى ، ص 262
( 2 ) حضرت استاد معظّم علّامه طباطبائى در رساله « معاد » فرمودهاند : اين حديثى است كه در روايت كردن مضمون آن ، فريقين از شيعه و سنّى اتّفاق دارند و بر صحّت صدور آن از رسول خدا اجماع نمودند . ( رساله « الإنسان بعد الدّنيا » خطّى ، ص 49 )