يعنى اضلال و گمراهى خدا بعد از اتمام حجّت است ، كه در اين حال چون براى مردم بيّنه و برهان اقامه شد ، و راه سعادت روشن گشت و نپذيرفتند ، و به سوء اختيار و با نيّت آلودهء خود راه انحراف را پيمودند ؛ در اين صورت آن خواسته و مراد نفسانى آنها تحقّق مىيابد ، و لباس عمل مىپوشد .
يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ .
« 1 »
« خداوند بواسطهء مثالهائى كه در قرآن مىزند ، افراد بسيارى را هدايت مىكند ، و افراد بسيارى را گمراه مىكند ؛ و ليكن گمراه نميكند به آنها مگر فاسقين را كه از راه حقّ و نيّت حقّ عدول نموده و در صدد پيمودن راه انحراف هستند » .
قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ .
« 2 »
« بگو ( اى پيغمبر ) : خداوند هر كه را بخواهد گمراه مىكند ؛ و هدايت مىكند بسوى خود كسى را كه بسوى او بازگشت كند و توبه نمايد و نيّت و ارادهء خدا را داشته باشد » .
كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ .
« 3 »
« اينچنين است اى پيغمبر كه خداوند گمراه مىكند كسى را كه اسراف كننده و شكآورنده باشد » .
فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ .
« 4 »
« پس چون آنان منحرف شدند ، و راه كج و انحراف را پيمودند ؛
هامش
( 1 ) ، ذيل آيه 26 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) قسمتى از آيه 27 ، از سورهء 13 : الرّعد
( 3 ) ذيل آيه 34 ، از سورهء 40 : غافر
( 4 ) قسمتى از آيه 5 ، از سورهء 61 : الصّفّ