خصوصيّتهاى فردى دخالت در معناى الفاظ ندارد .
كلام ملا محسن فيض كاشانى در معناى ميزان
و در اينجا مناسب است ترجمه عين عبارت مرحوم فيض : ملّا محسن كاشانى را كه در « تفسير صافى » آوردهاند ، چون حائز اهمّيّت است بيان كنيم :
« هر معنائى از معانى يك حقيقت و روحى دارد ؛ و يك صورت و قالبى ؛ و كثرت و تعدد صورتها و قالبها به حقيقت واحده اى كه جان و روح معنى است مىباشد . و الفاظ در لغت براى حقائق و ارواح معانى وضع شدهاند ؛ و چون آن حقائق و ارواح ، در قالبها و صورتها موجود است لذا بواسطه اتّحادى كه معانى با قالبها دارند ، الفاظ در آن قالبها و صورتها استعمال ميگردند .
مثلًا لفظ قلم وضع شده است براى آلتى كه با آن صورتها را در روى لوحهها نقش كنند ؛ بدون آنكه در نظر گرفته شده باشد كه آن قلم از نِى باشد يا از آهن ؛ و يا غير از آنها ؛ بلكه در نظر نيز گرفته نشده است كه آن قلم از جسم باشد ، و نه آنكه آن نقش ، محسوس باشد يا معقول ، و نه آنكه آن لوح از كاغذ باشد و يا از چوب ؛ بلكه فقط چيزى باشد كه در آن بتوان نقش نمود ؛ و اينست حقيقت لوح و روح و معناى لوح و تعريف لوح .
و بنابراين اگر در عالم وجود چيزى باشد كه بواسطه آن بتوان نقش علوم را در الواح دلها نمود بطور اولى و أحقّ بايد بتوان بر آن نام قلم نهاد ؛ خداوند تعالى ميفرمايد :
عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ
. « 1 » « خداوند با قلم تعليم كرد ؛ تعليم كرد به انسان چيزهائى را كه نميدانست » .
هامش
( 1 ) » . ذيل آيه 4 و آيه 5 ، از سورهء 96 : العلق