و اگر مثلًا انسان بخواهد نزد قاضى شهادت دهد به اينكه زيد نماز ميخواند با تمام آداب مستحبّه و خصوصيّات مذكوره و با حضور قلب و توجّه كامل به حقّ تعالى بطورى كه فكرش و ذهنش متوجّه خدا بوده و در نيّت قصد تقرّب داشته نه روى ريا و خُدعه و خودنمائى و سُمعَه ، در حال نماز حضور قلب داشت و فكرش پريشان نبود بنابراين وقتى ميرود و تحمّل شهادت از نماز او مىكند بايد زيد را در حال نماز و با آداب مستحبّه ببيند و نيز ببيند كه زيد حضور قلب دارد و فكرش پريشان نيست و متوجّه خداست و براى خداست تا بيايد نزد قاضى و شهادت دهد و الّا فائده ندارد ؛ و البتّه معلوم است كه اينگونه شهادت از عهدهء همه كس بر نمىآيد كه بيايند و شهادت دهند كه زيد با حضور قلب نماز ميخواند .
از كجا ميدانند كه با حضور قلب نماز ميخواند ؛ زيدِ نماز گزار خودش را جمع كرده و همينطور رو به قبله ايستاده و محلّ سجده را هم نگاه مىكند امّا اينطور خود را جمع كردن كه دلالت بر جمعيّت حواسّ و حضور قلب ندارد ؛ ممكن است بدن خيلى آرام و جمع باشد ولى ذهن پريشان باشد ؛ پس كسى كه ميخواهد شهادت دهد از حضور دلِ زيد در حال نماز ؛ بايد از دلِ زيد و خاطراتِ وارده بر ذهن او مطّلع باشد ؛ و گرنه نمىتواند شهادت بدهد .
گواهان بر اعمال از نيتها خبر دارند
حال كه اين مطلب روشن شد ، ميرسيم بر شهادتى كه انبياء و شهداء در روز قيامت ميخواهند شهادت دهند بر أعمال مردم ؛ اين از چه نوع شهادتى است ؟ اينها ميخواهند شهادت دهند كه فقط زيد رو به قبله