سرعت مطالب پراكنده را جمع كند و روى آن حكم كند ، ولى طفل چنين احاطه و سِعهاى را ندارد ؛ در علوم الهى هم همينطور است ؛ آنجا هم احتياج به كار دارد . افرادى كه در اين مضمار قدم ننهادهاند ، علوم آنان منحصر است در همان حيطهء مدركات عادى نفس خود ؛ ولى چون با حكمت عمليّه آشنا شوند ، و قدم در ميدان رياضات شرعيّه بنهند و به حول و قوّه الهى در سير و سلوك إلى الله با قدمى راستين و عزمى استوار گام نهند ، علوم آنان توأم با تقوى و نور مىشود ؛ و موجب پيدايش علوم خفيّه و اسرار مخفيّه ميگردد ، رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم ميفرمايد :
مَنْ عَملَ بِمَا عَلِمَ وَرَثَهُ اللهُ عِلْمَ مَا لَمْ يَعْلَمْ . « 1 »
« هر كس به همان مقدارى كه علم دارد طبق آن عمل كند ، خداوند علم آن چيزهائى را كه نميداند نصيب او مىنمايد . »
پس بواسطهء عمل و تهذيب و تزكيهء نفس و پاك كردن دل را از زنگار محبّت دنيا و علائق و عوائق باز دارندهء از درخشش و تابش نور احديّت بر دل ، و صفاى باطن و شستن صفحهء ضمير و ذهن را از آنچه غير خداست نور خدا تجلّى مىكند .
در روايت وارد است كه : اتَّقُوا فرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فإنَّهُ يَنْظُرُ بنُورِ اللّهِ . « 2 »
« از فراست و هوشيارى مرد مؤمن غافل نباشيد ، چون مؤمن پيوسته با نور خدا مينگرد . »
آيا چنانچه خدا بخواهد علم پيدا كند بر أعمال عباد و سرائرشان و ضمائرشان ، كار مشكلى است ؟ نه ، بلكه خدا پيوسته عالم است بر خفيّات
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » ج 92 ، ص 172
( 2 ) « بحار الانوار » ج 67 ، ص 74