همان باطن اين صورت سفلى طبيعى است كه آتشِ آن ، بدنها را محترق مىكند و پوستهاى بدن را دگرگون مىكند و آب مىنمايد .
و ليكن آن جحيم فعلًا از اين حواسِّ خراب و زائل و فانى مستور است ، و چون نفوس از اين عالم خارج شوند و قبرها شكافته گردد و آنچه در سينهها پنهان است آشكارا شود ، ما آن جحيم را به صورت واقعى خود - كه امروز مختفى است - خواهيم ديد ؛ همچنان كه در گفتار خداى تعالى آمده است :
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ
. « 1 »
« نه چنين است ، اگر شما بطور علم اليقين ميدانستيد ! هر آينه جحيم را البتّه ميديديد ، و سپس آن را بطور عين اليقين مشاهده مىنموديد . »
و عجيب است كه : همانطور كه در باطن اين آتش حسّى آتش اخروى است ، همينطور در باطن آب و غير آن از صورتهاى سفلى نيز آتش اخروى است ؛ همچنان كه خداى تعالى ميفرمايد :
أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً
. « 2 » « فرعون و قوم فرعون در آب غرق شدند پس در آتش وارد شدند . » و نيز خدا ميفرمايد :
وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ
« 3 » « و در آن وقتىكه درياها آتش گيرد
هامش
( 1 ) » . آيه 5 إلى 7 ، از سورهء 102 : التّكاثر
( 2 ) قسمتى از آيه 25 ، از سورهء 71 : نوح
( 3 ) آيه 6 ، از سورهء 81 : التّكوير