و پس از قدرى بيان ، فرموده است : « و چون موجودات به مقرّهاى اصلى خود بعد از خروجشان از عالم حركات و استحالهها و آلام و شرور و احزان ، به علّت پيش آمدن مرگ و فساد و فَزَع و صَعْق ، بازگشت و عود كنند ، رحمت الهيّه بار ديگر ، به حياتى كه در آن مرگ نيست و بقائى كه در آن انقطاع نيست ، شامل آنان مىشود ؛ و از همين جهت فرموده است :
ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ
. « 1 »
« و سپس براى بار ديگر در صور دميده مىشود كه ناگهان همگى به حال قيام درآمده و نظاره مىكنند . »
و نيز فرموده است :
وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها
. « 2 » « و زمين به نور پروردگارش روشن مىشود . »
و آن زمين آخرت كه قبض شده است صورتى است كه داراى حيات است و نسبت آن با اين زمينى كه ما الآن در روى آن هستيم ، نسبت آسمان با زمين است . و تمام موجوداتى كه در آن عالم هستند صورت ادراكيّهء حيوانيّهاى هستند كه موضوع و مادّهء بدون حيات - مثل هيولاى اين عالم و اجساد اين عالم كه حياتشان عَرَضى و عاريه از ناحيهء نفس است - ندارند . و همچنين آب و آتش و هوا و درخت و كوهها و بناها و خانههائى كه در آنجا موجود است ، همگى بوجود صورى نفسانى ، بدون مادّه و حركت و بدون قوّه و امكان ، موجود
هامش
( 1 ) ذيل آيه 68 ، از سورهء 39 : الزّمر
( 2 ) صدر آيه 69 ، از سورهء 39 : الزّمر