الْقَوْمَ إذا جَمَعَهُمْ . روز حشر يعنى روز بعث و بازگشت ؛ و از حَشَرَ الْقَوْم گرفته شده است ، يعنى آنها را جمع كرد .
و در « صِحاحُ اللغة » گفته است : حَشَرْتُ النّاسَ أحْشِرُهُمْ وَ أحْشُرُهُمْ حَشْراً : جَمَعْتُهُمْ ؛ وَ مِنْهُ يَوْمُ الْحَشْرِ . حشر يعنى جمع كردن ، و به همين مناسبت روز قيامت را يوم حشر گويند .
و در « لسانُ العرب » پس از اينكه آنچه را كه از « صِحاح » نقل كرديم آورده است ، گفته است : وَ الْحَشْرُ جَمْعُ النّاسِ يَوْمَ الْقِيَمَةِ . حشر به معناى جمع كردن مردم در روز قيامت است .
البتّه حشر معناى ديگرى هم دارد و آن اجتماع مردم همه با هم در روز قيامت است ؛ چنان كه وارد است :
ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ
. « 1 »
« آن روز ، روزى است كه مردم براى آن روز گرد آورده مىشوند و آن روز ، روز مشهود است . »
از باب مثال فرض كنيد شما در وقتى افكار پريشانى داريد ، و خاطرات ذهنى ، شما را از هر سو تهديد مىكند ، و هر چه ميخواهيد ذهن خود را از اين اوهام و افكار پاك سازيد ، نمىتوانيد !
با تمام وسائل تسكين ، خود را رو به آرامش مىبريد ! در خلوت مىنشينيد ، براى زيارت اهل قبور ميرويد ، عيادت از مريضهاى بينوا مىكنيد ، به فكر آخرت و مرگ مىافتيد ، زوال و فناى دنيا را به خود تلقين مىكنيد ؛ تا كم كم ذهنتان آرام ميگيرد ! و خاطرات پريشان
هامش
( 1 ) ذيل آيه 103 ، از سورهء 11 : هود