اين عالم عود مىكنند ، و آخرت و بهشت و جهنّم جسمانى را انكار دارند .
اختلاف در اينكه آنچه در آخرت بازگشت مىكند عين بدن دنيوى است يا مثل آن
و در گفتار همين كسانى كه معتقد به دو معاد روحانى و جسمانى هستند نيز اختلاف است كه آيا آنچه از بدن در آخرت بازگشت دارد عين اين بدن است ، يا مثل آنست ؟ و هر يك از عينيّت يا مثليّت ، آيا به اعتبار هر يك از اعضاء و أشكال و خطوط است ، يا نه ؟
و ظاهراً اين احتمال اخير را كسى لازم ندانسته است ؛ بلكه بسيارى از اهل اسلام كلامشان دلالت دارد بر آنكه آن بدنِ عود داده شده در روز قيامت ، از نقطهء نظر خلقت و شكل غير از بدن اوّل است .
و در بسيارى از مواقع استدلال شده است بر اين كلام به بعضى از رواياتى كه در آنها صفات اهل بهشت و دوزخ نام برده شده است ؛ مثل آنكه : آنها جُرْد مُرْد هستند يعنى صورتهايشان صاف و بدون مو است ، و مثل آنكه دندان شخصِ كافر به اندازهء كوه احد است ، و به گفتار خداى تعالى :
كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ
. « 1 »
« و هر وقت كه پوست آنان در اثر آتش گداخته گردد و پخته شود ، ما آن پوستها را به پوستهاى ديگر مبدّل ميگردانيم تا اينكه عذاب را خوب بچشند . »
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 56 ، از سورهء 4 : النّسآء