اين اوصاف در حال خواب باشند . « 1 »
و نيز فرمودهاند : از جمله اختلافات بين روايات وارده در اين قصّه اينست كه بعضى از آنها ميگويند خداوند ارواح آنها را قبض نمود ، و بعضى ميگويند خداوند براى بار دوّم آنان را به خواب برد ، پس ايشان تا روز بازپسين در خوابند ، و خداوند در هر سال دو بار آنان را پهلو به پهلو مىكند ؛ از راست به چپ و بالعكس . « 2 »
و نيز روايتى را از « الدّرّ المنثور » روايت مىكنند كه ابن عبّاس ميگويد : با معاويه براى غزوهء مَضيق به صوب روم روانه شديم ، و مرور ما به كهفى افتاد كه در آن اصحاب كهف واردهء در قرآن اقامت داشتهاند ؛ و معاويه گفت : بايد داخل غار شويم و اين افراد را نظاره كنيم .
ابن عبّاس گفت : خداوند نظارهء آنان را براى كسى كه بهتر از تو بوده است كه همان رسول خدا باشد منع كرده و گفته است :
لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً
. « 3 »
« اگر بر آنان اطّلاع پيدا مينمودى پشت به فرار ميدادى و وجودت سرشار از ترس و وحشت مىشد . » « 4 »
اين روايت مفصّل است و بين مفسّرين مشهور است . و كهفى كه در مضيق است همان كهف إفِسوس است كه در امروز اثرى از آن
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 300
( 2 ) همان مصدر ، ص 303
( 3 ) ذيل آيه 18 ، از سورهء 18 : الكهف
( 4 ) « الميزان » ج 13 ، ص 305 تا ص 307