و سكّهها و سائر آثارى كه از آنجا به دست آمده و اكتشاف شده است ، به دست مىآيد كه در زمان پادشاه جوستينوس اوّل ( 418 - 427 ميلادى ) ساخته شده است . و آثار ديگرى يافت شده كه دلالت دارد بر آنكه آن صومعه بعد از غلبه و استيلاى مسلمين تبديل به يك مسجد اسلامى گرديده است كه داراى محراب و مأذنه و محلّ وضو است .
اين كهف متروك و مهجور بود ، و به مرور زمان خراب و منهدم گشت . تا اينكه ادارهء باستانشناسى دولت اردن اخيراً بواسطهء حفّاريها و اكتشافات بسيار پى برد كه همان كهف مذكور در قرآن است .
و بعضى از روايات مسلمين نيز دلالت دارد بر آنكه كهف مزبور در عَمّان است . و ياقوت در « معجم البُلدان » آورده است كه رقيم اسم قريهاى در نزديكى عَمّان است .
و بلدهء عمّان در موضع شهر فيلادِلفيا ساخته شده است كه از مشهورترين و زيباترين شهرهاى آن روز بوده است . و قبل از اسلام از اوائل قرن دوّم ميلادى تحت تصرّف دولت روم بوده است ، و ليكن در اوائل قرن اوّل هجرى مسلمانان آنجا را فتح نموده و ارض مقدّس به تصرّف آنها در آمد .
و حقّ اينست كه مشخّصات اين كهف بيشتر منطبق است بر كهف مذكور در قرآن كريم نسبت به مشخّصات سائر كهفهاى موجوده و مشهوره در كتب و تواريخ . « 1 »
هامش
( 1 ) « الميزان » ج 13 ، ص 316 تا ص 320