وَ كَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً .
« 1 »
« و مىبينى ( تو اى پيغمبر ! ) كه چون خورشيد طلوع كند ، از كهف آنها به جانب سمت راست منحرف ، و چون غروب كند ، از سمت چپ آنها ميگذرد و تجاوز مىنمايد . . .
و چنين مىپندارى كه آنان بيدارند ، درحالىكه در خواب فرورفتهاند . و ما پيوسته آنان را به پهلوى راست و به پهلوى چپ برميگردانيم و منقلب مىكنيم ( تا به يك حال نمانند و بدنشان نپوسد و متعفّن نگردد ) . »
اين آيه صراحت دارد بر آنكه شعاع خورشيد در هنگام طلوع بر جانب راست كهف مىتابد ، و در هنگام غروب بر جانب چپ كهف ؛ و لازمهء اينچنين تابشى اينست كه درِ كهف مواجه جانب جنوب باشد نه در جهت شمال .
و چون درِ كهف إفِسوس به طرف شمال است ، بنابراين مفسّرين ناچار شدهاند كه ميزان جهت راست و چپ بودن را نسبت به كسى كه ميخواهد از خارج كهف به درون آن داخل شود بگيرند .
ليكن اين معنى صحيح نيست . بلكه ميزان راست و چپ بودن نسبت به كسى است كه در داخل كهف جاى دارد و ميخواهد خارج شود ، و معمولًا جهات را نسبت به خود آن چيز حساب مىكنند .
هامش
( 1 ) آيه 17 و 18 ، از سورهء 18 : الكهف