و كهف اسكانديناوى در همين شبه جزيره واقع است و خصوصيّات جغرافيائى و شواهد تاريخى آنها با كهف اصحاب كهف تطبيق نمىكند ، و بنابراين ما از بحث پيرامون آنها خوددارى مىكنيم .
آيا كهف اصحاب همان كهف إفِسوس است ؟
امّا كهف إفِسوس : إفسوس شهرى خراب و باستانى از شهرهاى تركيه است و مسافت آن تا شهر إزمير 73 كيلومتر است . و اين كهف در فاصلهء حدود يك كيلومتر يا كمتر از إفِسوس ، در نزديكى قريهء آياصولوك در دامنهء كوه ينايرداغ واقع است .
اين كهف بسيار وسيع است . و در آن صدها قبر با آجر ساخته شده است . درِ آن به سمت شمال شرقى است ، و در آنجا اثرى از كليسا يا صومعه و مسجدى نيست . بسيارى از مورّخين و مفسّرين ، اين را همان كهف اصحاب كهف ميدانند ، و در نزد نصارى نيز معروفترين كهوف است ؛ و بطور كلّى مشهورترين كهوف در بين تمام ملل و اقوام و معتقدين به داستان اهل كهف مىباشد .
ليكن استاد ما علّامهء طباطبائى مُدَّ ظلُّه به چند دليل استدلال مىكنند بر آنكه نمىتواند آن كهف بوده باشد .
اوّل آنكه : آيه قرآن در بيان خصوصيّات جغرافيائى كهف ميفرمايد :
وَ تَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ تَزاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ إِذا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ وَ هُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذلِكَ مِنْ آياتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِداً
*
وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ ذاتَ الشِّمالِ