با چه سرعت و شتاب محيّرالعقولى استخوانها درست ميشوند . ميگويند : بچّه نه ماه در شكم مادر است ، براى انسان اين مقدار است و ليكن تخم مرغ تمام اين تحوّلات و تبدّلات وجودى را در بيست و اندى روز طىّ مىكند .
نُه ماه در شكم مادر نيز بسيار كوتاه ، و حركت جنين بسيار سريع است .
اين خاك تا بخواهد تبديل به انسان شود ميليونها سال زمان لازم دارد . اگر اين خاك با سرعت درونى و حركت جوهرى خود بخواهد بسوى نطفه شدن در حركت افتد و بعد بسوى علقه و بعد بسوى مضغه و بالاخره انسانى شود ، ميليونها سال وقت لازم است ؛ و ما فعلًا نمىتوانيم شرحش را از روى علوم طبيعى توضيح دهيم .
ولى شما مىبينيد اين نطفه در شكم مادر اين مراحل بعيده را در نُه ماه مىپيمايد و يك بچّهء كاكل زرى متولّد مىشود ؛ و ما فقط
هامش
-پس آشفتگى باشد و ابلهى * كه انگشت بر حرف صنعش نهى
تأمّل كن از بهر رفتار مرد * كه چند استخوان پى زد و وصل كرد
كه بى گردش كعب و زانو و پاى * نشايد قدم بر گرفتن ز جاى
از آن سجده بر آدمى سخت نيست * كه در صُلب او مهره يك لخت نيست
دو صد مهره بر يكدگر ساختست * كه گِل مُهرهاى چون تو پرداختست
رگت بر تنت اى پسنديده خوى * زمينى در او سيصد و شصت جوى
بَصَر در سر و راى و فكر و تميز * جوارح به دل ، دل به دانش عزيز
بهايم برو اندر افتاده خوار * تو همچون الف بر قدمها سوار( « بوستان » ص 207 ، از « كلّيّات سعدى » طبع فروغى )