كَمَا كَانَ أَوَّلَ مَرَّةٍ ، مُسْتَقِلًّا بِعَظَمَتِهِ وَ قُدْرَتِهِ الحديث . « 1 »
« مراد از تبديل زمين به غير آن ، تبديل به زمينى است كه بر آن گناه نشده است ، زمين روشن و ظاهر ، كه بر روى آن نه كوهى است و نه گياهى ؛ همانطور كه خداوند در وهلهء نخستين آن را گسترد . و خداوند عرش خود را نيز بر روى آب اعاده ميدهد كما اينكه در وهلهء نخستين چنين بوده است ، درحالىكه مستقلّ به عظمت و قدرتش است . »
همانطور كه در اوّل امر آفرينش ، عرش خدا بر روى آب بود :
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
. « 2 »
« و عرش خدا ( كه منظور ارادهء بروز و ظهور كاخ آفرينش ، و مشيّت به وجود در آوردن است ) بر روى آب ( يعنى حيات محض و قدرت محض ) بود . »
بعد آن قدرت و عظمت در عالم كثرت به صور مختلفه ظهور و بروز پيدا نمود و بواسطهء تجلّيات الهيّه اين عالم كثرت پديدار شد ، دوباره اين عالم كثرت در هم مىپيچد و انسان بسوى عالم حيات و قدرت محضه حركت مىكند و تمام موجودات نيز به اصل خود بازگشت مىنمايند ؛ در آنجائى كه غير از پروردگار و قدرتش و عظمتش چيزى نيست و لَيْسَ فِى الدَّارِ غَيْرَهُ دَيَّارٌ ، در خانه غير از صاحب خانه كسى
هامش
( 1 ) رسالهء خطّى علّامهء طباطبائى در « معاد » فصلٌ فى صفاتِ يومِ القيمة ، ص 27 ؛ و اصل اين روايت را در « تفسير قمّى » ص 580 و 581 در ذيل آيه 68 از سورهء زمر آورده است .
( 2 ) قسمتى از آيه 7 ، از سورهء 11 : هود