ما امروز اوّل يكدگر را مىبينيم و سپس خدا را ؛ اوّل به موجودات و آثار نظر مىكنيم ، و پس از آن استدلال بر إتقان صنع و وجود خدا مىنمائيم .
در آنجا به عكس است ؛ اوّل نظر بر خدا و صفات او مىافتد و به تَبَعِ آن بر موجودات .
در آنجا مشهود است كه زمين در قبضهء خداست ، و البتّه چنين زمينى مُشرِق و نورانى است . و مشهود است كه آسمانها پيچيدهء در دست قدرت اوست . يعنى مُلك و ملكوت ، و زمين و آسمان ، و عالم غيب و شهادت ، و ظاهر و باطن ، و دنيا و آخرت ، و جسم و روح ، همگى در دست قدرت خدا مقهور ، و مشهود به مقهوريّت هستند .
امتحانات الهى به خاطر اقرار و اعتراف مردم است
امتحاناتى كه خداوند از مردم مىنمايد براى اقرار و اعتراف آنها به اين مسأله است ، نه براى آنكه براى خود خدا چيزى منكشف شود .
الم * أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ
. « 1 »
« آيا مردم به مجرّد اينكه به زبان بگويند ايمان آورديم ، رها ميشوند ؟ آيا چنين مىپندارند ؟ نه چنين نيست ؛ امتحان ميشوند تا بر خود آنها روشن گردد كه گفتار زبانى بدون اعتقاد و ايمان قلبى مثمر ثمرى نيست . »
براى خداوند معلوم است كه مؤمن كيست و كافر كيست ، نيازى به آزمايش ندارد ؛ ولى براى آنكه خود مردم همگى ادّعاى ايمان
هامش
( 1 ) آيه 1 و 2 ، از سورهء 29 : العنكبوت