آن عالمى كه محلّ ملائكه و ارواح و عقول و موجودات مجرّده است ، آنها چه خواصّى دارند ؟
فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : صُوَرٌ عَارِيَةٌ عَنِ الْمَوَآدِّ ، عَالِيَةٌ عَنِ الْقُوَّةِ وَ الاسْتِعْدَادِ . تَجَلَّى لَهَا فَأَشْرَقَتْ ، وَ طَالَعَهَا فَتَلَالَاتْ . وَ أَلْقَى فِى هُوِيَّتِهَا مِثَالَهُ ، فَأَظْهَرَ عَنْهَا أَفْعَالَهُ .
وَ خَلَقَ الإنْسَانَ ذَا نَفْسٍ نَاطِقَةٍ ؛ إنْ زَكَّاهَا بِالْعِلْمِ وَ الْعَمَلِ فَقَدْ شَابَهَتْ جَوَاهِرَ أَوَآئِلِ عِلَلِهَا ، وَ إذَا اعْتَدَلَ مِزَاجُهَا وَ فَارَقَتِ الاضْدَادَ ، فَقَدْ شَارَكَ بِهَا السَّبْعَ الشِّدَادَ . « 1 »
ما اين حديث شريف را با ذكر سند و بحثى دربارهء آن در جلد سوّم از « معادشناسى » ( در صفحات 158 تا 160 ) آورديم . اينك فقط به بحثى دربارهء مفاد و معانى آن مىپردازيم :
شرح حديث أمير المؤمنين عليه السّلام : صُوَرٌ عَارِيَةٌ عَنِ الْمَوَآدِّ
حضرت در پاسخ سؤال فرمودند : « در عالم بالا مادّه نيست ؛ صورتهائى است كه از مادّه عريان است . » و البتّه چون مادّه نيست ، مدّت هم نيست ، زيرا مادّه از ملازمات زمان است .
« آن موجودات فعليّت محضه هستند و داراى استعداد و قوّه نيستند . » موجوداتى كه بسوى كمال در حركتند ، داراى استعداد و قوّه هستند كه با طىّ مدارج كمال ، قواى خود را به فعليّت ميرسانند و پيوسته بين استعداد و فعليّت در حركت مىباشند . هر لحظه قوّه را تبديل به فعليّتى ، و در لحظهء ديگر آن فعليّت را نيز كه به نوبهء خود قوّه
هامش
( 1 ) شرح « غُرر و دُرَر » آمُدى ، از آقا جمال خونسارى ، ج 4 ، ص 218 تا ص 220