پرسش مىكند : چرا شما در دنيا مشرك بوده ايد ؟ چرا غير از من را مؤثّر ميدانستيد ؟ در تمام احوال و سكنات خود ، با من موجود دگرى را به عنوان انباز و شريك ميگذارده و بدان معتقد مىشديد ؟
در آن عالم كه چشم آنها روشن شده و جمال احديّت را در تمام موجودات مىبينند و غير از خدا را مؤثّر نمىبينند ، و مىبينند كه تمام آن معبودهائى كه غير از خدا در دنيا پرستش ميكردهاند همه باطل بوده و موهوم بودهاند و سَراب و خيال بودهاند ؛ در آنجا ميگويند : پروردگارا ! ما در دنيا غير از خدا هيچ چيزى را نپرستيديم !
ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ
. « 1 »
« پس به آنها گفته مىشود : كجا هستند آن چيزهائى كه شما آنها را شريك با خدا قرار ميداديد و خدا را كنار ميزديد ؟ آنان در جواب ميگويند : همه از نزد ما گم شدند ؛ بلكه ما چيزى را قبلًا بههيچوجه نمىخواندهايم ! اينطور خداوند ، كافران را به ديار إضلال و گمراهى مىسپرد . »
اين پاسخِ آنان كه « گم شدند » مفادش اين نيست كه وجود دارند و از ديدگان ما مخفى هستند ، بلكه مفادش اينست كه گُمند ، نابودند ، نيستند ، فانيند . و سپس ترقّى نموده و ميگويند :
بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً
، اصولًا ما در دنيا غير از خدا هيچ موجودى را عبادت نمىكردهايم !
هامش
( 1 ) آيه 73 و 74 از سوره 40 : غافر