در معناى « كَلِمَةُ لَا إلهَ إلَّا اللهُ حِصْنِى . . . »
البتّه بحث دربارهء اين حديث مبارك كه به حديث سلسلة الذَّهَب معروف است ، چه از نقطهء نظر صحّت سند و چه از نقطهء نظر معانى و فوائدى كه از آن به دست مىآيد بسيار است « 1 » ؛ و ما در اينجا فقط اشاره به اين مىكنيم كه :
مراد از لَا إلَهَ إلَّا اللهُ كه حِصْن و پناه خداست ، همان معناى توحيد است كه هر كه در وادى توحيد وارد شود ، از عذاب خدا در امان است . و وادى توحيد همان ارتباط با وجه الله است كه بر او منكشف گردد ، و تمام عالم را به ديدهء توحيد بنگرد .
زيرا در اين روايت نيست : كسى كه بگويد : لَا إلَه إلَّا اللهُ ، بلكه اينست كه خود لَا إلَهَ إلَّا اللهُ يعنى حقيقت معنى و عالَم توحيد . و آنچه انسان را از گزند عذاب مصون ميدارد ، نفس توحيد است نه گفتار تنها ؛ گرچه بر خودِ گفتار نيز آثارى بلا شكّ مترتّب است .
و آنچه در سندِ ديگر از اين روايت وارد شده است كه كَلِمَةُ لَا إلَهَ إلَّا اللهُ حِصْنِى منافات با اين معنى ندارد ، زيرا « كلمه » به معناى موجود و شىء و عالَم است .
و تمام اشياء كلمات خدا هستند ؛ و آن كسى كه همهء موجودات را كلمه و كلام خدا ببيند و بداند ، طبعاً نظر به آنها از جنبهء وجه اللهى نموده است .
هامش
- ص 156 و ص 158 و ص 262 ؛ و در قسمت دوّم از جلد چهارم « أعيان الشيعه » . ص 118 با سندهاى مختلف و اختلاف در مضمون اين روايت را آورده اند .
( 1 ) در كتاب امامشناسى از دوره علوم و معارف اسلام ( 2 ) ج 5 ص 133 تا ص 141 ضمن درس 68 تا 71 در اين باره بحث شده است .