است ؛ و لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ الْعَلىِّ الْعَظيمِ . » « 1 »
معناى اين روايات و دستهء عظيمى از روايات ديگر كه غالباً در « اصول كافى » باب الحجّة آورده شده است اينست كه حقيقت اسم قادِر ، اسم عالِم ، اسم قيّوم ، اسم رحيم ، اسم رؤوف و سائر اسماء پروردگار را اگر بخواهيم بدانيم ، بايد آنها را در اينها پيدا كنيم .
چون وجودشان مندكّ در ذات شده و آن اسماء در اينان تجلّى نموده ، و بنابراين در عالم وجود هر جا تماشا كنيم اينها هستند ، زيرا وجه خدا هستند ؛
فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
. « به هر جا روى خود را بگردانيد آنجا وجه خداست . »
و علّت اين حقيقت آنست كه در هيچيك از عوالم ملك و ملكوت ، هيچ موجودى لباس وجود در تن نمىكند مگر آنكه از جنبهء وجهُاللهى بايد به او افاضه شود . و ربط هر موجود با پروردگار خود بوسيلهء همان جنبهء وجه اللهى است ، و اگر آن وجه نباشد همهء موجودات معدومند .
اگر امام نباشد زمين فرو مىرود
و بر همين اساس رواياتى داريم كه دلالت دارد بر آنكه : لَوْ لَا الْحُجَّةُ لَسَاخَتِ الْأرْضُ بِأَهْلِهَا . « اگر امام و حجّت نباشد ، زمين مردم روى خود را در كام خود فرو مىبرد . »
در اين باره مرحوم كلينىّ در « كافى » رواياتى با إسناد متّصل خود از ائمّهء طاهرين صلوات الله عليهم أجمعين روايت مىكند . « 2 »
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 382
( 2 ) « اصول كافى » ج 1 ، ص 178 و 179