تمام موجودات عالم طبع زير كرسى خداست كه ملكوت أسفل است ، و همه در تحت عرش خداست كه ملكوت أعلى است .
پس عرش خدا يعنى مشيّت و قدرت خدا ، و كرسى خدا يعنى تمام موجوداتى كه در تحت آن قدرت و مشيّت قاهره ظهور پيدا كرده و به لباس وجود ملبّس شدهاند .
وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا
. « 1 »
« در روز بازپسين پروردگار تو مىآيد ، و فرشتگان نيز صفّ در صفّ با صفوف مرتّب و منظّم مىآيند . »
اگر كسى از اين آيه مباركه چنين بپندارد كه آمدن پروردگار مانند آمدن حُكّام و سلاطين است كه در روز بُروز قدرت ، با طنطنه و طمطراق مىآيند ، و افسران و سربازان نيز با هيئتى مخصوص در دو طرف صفّ مىكشند ؛ اين مسلّماً پندارى غلط و دور از حقيقت است .
بلكه چون عظمت و جلال شاهان در عالم اعتبار بدين كيفيّت آمدن و اظهار جلال و قدرت نمودن است ، قدرت و عظمت پروردگار جلّ شأنُه و علا قدرُه در روز قيامت بدين صورت براى ما تشبيه شده است ، از باب تشبيه معقول به محسوس ؛ و الّا ورود ملائكه ورود مادّى نيست ، و آنان در جهت مادّى و مكان مادّى نيستند ؛ فرشتگان موجودات مقرّبى هستند كه تمام عوالم را فرا گرفتهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) آيه 22 ، از سورهء 89 : الفجر
( 2 ) مراد از مادّى نبودن ملائكه اينست كه اصل خلقت آنها از زمين نيست ، و همچون انسان كه آفرينش او از خاك است و همچون جنّ كه آفرينش او از
آتش و دود و گاز است نمىباشند ؛ نه آنكه آنان از آثار و خواصّ مادّه چون كمّ و كيف بهرمند نمىشوند ، و گرنه تلبّس فرشتگان به لباس صورت و تشكّل آنها به أشكال مختلف جاى ترديد نيست .