« درى از برزخ بسوى بهشت ، و درى از برزخ بسوى جهنّم مىگشايند و دريچهاى از عالم قبر به آن دو باز ميكنند . »
دلالت آيات قرآن بر وجود عالم برزخ
سوّم آنكه در دنبال آيه ميفرمايد :
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ .
پس از آنكه هر صبح و شب بر آتش عرضه ميشوند ، اين معنى ادامه دارد تا وقتىكه ساعت قيامت ميرسد ، در آن هنگام به ملائكهء عذاب خطاب مىشود كه : در حال ، آل فرعون را در شديدترين عذابى وارد كنيد .
پس معلوم مىشود كه قبل از قيامت ، آنها در عذابى بودهاند كه آن عذاب در درجهء نهايت نبوده است و اينك آن عذاب غائى و نهائى به آنها ميرسد . آن محلّ و عالمى كه آل فرعون معذّبند - نه به عذاب نهائى - آن را عالم برزخ گويند .
امّا علّت آنكه آيه :
لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا
اختصاص به برزخ دارد ، آنست كه صبح و شب و تدريج زمان ، از حركت شمس و قمر و زمين يا فلك الافلاك و نسبتهاى خاصّه بين آنها پيدا مىشود ، و يا از امتداد حركت جوهريّه كه در باطن و ذات موجودات است پديد مىآيد ؛ و در قيامت كه آسمان و زمين نيست و أصلًا حركتى نيست ، بنابراين نسبت بين آنها نيز كه از آن انتزاع زمان مىشود وجود ندارد :
مُتَّكِئِينَ فِيها عَلَى الْأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً .
« 1 »
هامش
- فى القبر ، ص 236 تا ص 240 وارد است .
( 1 ) آيه 13 ، از سورهء 76 : الإنسان