يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ
. « 1 »
« در آنوقتى كه زمين تبديل شود به غير زمين و چيز ديگرى ، و آسمانها تغيير يابند و همه براى خدا ظاهر شوند . »
يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ * وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ
. « 2 »
« در آنوقتى كه مردم مانند ملخ و پروانه پراكندهاند و كوهها مانند پشم زده شده و ريزه ريزه شده در فضا منتشر شوند . »
يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ * وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ
. « 3 »
« در آنوقتى كه آسمانها همانند فلزّ گداخته و ذوب شده ، و كوهها مانند پشم وارفته ، سست و بى اساس و بى بنيادند . »
اين آيات ، مظاهر قيامت كبرى را بيان مىكند ، و مقام تجلّى نفس را در آنجا ؛ و چون نفس بالاتر از صورت و مثال است و حقيقت آن متعيّن به كمّ و كيف نيست لذا در آنجا آسمان و زمين و ستاره و كوهى نيست ، و آسمان و زمين به صورت ديگرى خواهد بود .
و بنابراين ، تمام آياتى كه در آنها نعمتهاى بهشت يا نقمتهاى دوزخ مقدّر و محدود به دوام آسمانها و زمين شدهاند و مستمرّ به استمرار و دوام وجودى آنها قرار گرفتهاند ، راجع به بهشت مثالى و برزخى خواهد بود .
هامش
( 1 ) صدر آيه 48 ، از سورهء 14 : إبراهيم
( 2 ) آيه 4 و 5 ، از سورهء 101 : القارعة
( 3 ) آيه 8 و 9 ، از سورهء 70 : المعارج