اصولًا داراى شكل و صورت نيست - نشان نمىدهد .
بنابراين ، آنچه در اين عالم مادّه مشاهده مىكنيم فقط نمونه ايست از عالم برزخ ، نه خود عالم برزخ ؛ آن عالم به قدرى وسيع است كه قابل مشاهده با چشمان ظاهرى نيست و با حواسّ خمسهء ظاهره ادراك نمىشود .
اين حواسّ براى ارتباط انسان است با عالم طبع و مادّه ، و نيروى ارتباط انسان را با بالاتر از عالم مادّه ندارد .
بنابراين ، حقائق برزخيّه اصولًا قابل پائين آمدن و نشان دادن در آئينهء مادّه نيست ؛ بلكه عالم مادّه آنچه را كه در خود از عالم برزخ نشان ميدهد فقط به اندازهء سعه و گنجايش خود مادّه است .
همچنين عالم قيامت و حقائق ظاهرهء عالم نفس ، قابل پائين آمدن و نشان دادن در آئينهء برزخ و صورت مثالى نيست ؛ و آنچه را كه برزخ از قيامت نشان ميدهد فقط به اندازهء خود و درخور گنجايش خود اوست .
شما خود را در اين فضاى وسيع جوّ آسمان فرض كنيد ، چقدر بدن شما نسبت به اين جوّ محيط كوچك است ؛ به همين نسبت عالم طبيعت و دنيا نسبت به عالم مثال و برزخ كوچك است .
اگر عالم نفس را عرش پروردگار ، و عالم مثال را عالم كرسى قرار دهيم ، طبق روايتى كه از حضرت صادق عليه السّلام وارد شده است ؛ نسبت آنها به يكديگر و به عالم طبع و مادّه خوب مشخّص ميگردد .
در « تفسير عيّاشى » از محسن المثنّى ( الميثمى - ظ ) عمَّن ذَكَرَه ،
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٦٦