ذىصلاحيّت است . عالم آن است كه دو چشمش را در راه خود گشوده است ، و كسى كه چشمش را بگشايد راه را مىبيند .
هيچ كدام از فضايل براى مصالح و منافع مردم صلاحيّت ندارد كه اثرش در عالم وجود هميشگى بوده باشد به مانند علم . به سبب آنكه عبادت و شجاعت و كرم و غيرها اگر براى مردم نفعى داشته باشد ، آن منفعت تا هنگامى است كه صاحب آن در حال زندگى است اما پس از مرگ چيزى براى وى نيست مگر نام نيكو و ذكر جميل ، و ليكن منفعت عالم تا وقتى كه علم او باقى است و اثر او جاودان است باقى خواهد بود .
در سُنّت از علم و صاحبان علم مدح و ثنائى بليغ و جانفزا به عمل آمده است همانطور كه در كتاب الهى مجموعهء آياتى در مدح علم و مدح علماء وارد است . و اين امرى است مسلّم كه نياز به استشهاد و استدلال ندارد .
آرى در اينجا بحثى است كه آيا اين مدح و ثناى بليغ اختصاص به علوم دينيّه و علماى دين دارد ، و يا عموميّت دارد نسبت به هر علمى و به هر عالمى ؟ !
من چنين معتقدم كه اختصاص آن به علوم دينيّه و علماى دين از امور غير قابل شكّ و ترديد است .
چون احاديث بدان صراحت دارد و از آيات قرآن كريم همين تو را بس كه فرمود : إنَّمَا يَخْشَى اللهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء « 1 » « فقط از ميان جميع بندگان خدا علماء هستند كه صاحب خشيت خداوندى مىباشند . »
و ما چه بسيار اين خشيت را در ميان علماى فنون و دانشمندان صنايع و غير آنها نمىيابيم . آرى آن را در ميان علماء دين مىيابيم ، بلكه در بين غير ايشان گاهى كسانى يافت مىشوند كه اعتراف به وجود و يا وحدانيّت خدا ندارند .
و علماء دين استحقاق اين گونه ثناء و تمجيد را ندارند مگر به جهت آنكه آنان
هامش
( 1 ) آيه 28 از سورهء 35 : فاطر .