جعفر صادق استفاده مىكردند .
شيخ أبوالحسن خرقانى « 1 » مىگويد : مسلمان و كافر در محضر درس جعفر صادق عليه السلام حضور بهم مىرسانيدند و از خوان فضلش بهرهمند مىشدند .
ما نمىدانيم كه آيا چون جعفر صادق يك عارف بوده اجازه مىداده كه دانشجويان غير مسلمان در محضر درس او حضور بهم رسانند يا اينكه چون داراى نظر عميم بوده و علم را براى همه مىخواسته ، موافقت مىكرده كه هر كس كه طالب علم است در محضر او درس بخواند و لو مسلمان نباشد .
آنچه مسلَّم است اينكه بين شاگردان جعفر صادق عليه السلام عدّهاى بودند كه كيش صابئى داشتند و بعضى از محقّقين اروپائى كه نظريّه شان در كتاب « دائرة المعارف اسلامى » منعكس گرديده گفتهاند كه « جابر بن حيّان » از شاگردان معروف جعفر صادق داراى كيش صابئى بوده است .
دانشجويان صابئى كه در محضر صادق « ل » حضور مىيافتهاند افرادى باهوش بودند و براى تحصيل علم تن به زحمت مىدادند و همهء آنها در علم پيشرفت كردند ، و محضر درس جعفر صادق براى صابئىها دانشگاهى شد كه علم و فرهنگ صابئى را پايه گذارى كرد . وقتى تاريخ قوم صابئى را در دورهء ما قبل جعفر صادق با دورهء ما بعد آن مقايسه مىكنيم مىبينيم كه مانند مقايسهء ظلمت با نور است .
قبل از جعفر صادق صابئىها يك قوم بَدَوى و عقب افتاده بودند كه
هامش
« منطق الطير » ، « الهى نامه » ، « اسرارنامه » و غيرها منظوم است و فقط كتاب « تذكرة الاولياى » او منثور مىباشد و اين كتاب حاوى شرح حال عرفا و صوفيان بزرگ است . ( مترجم )
( 1 ) شيخ ابوالحسن خرقانى در قصبهء خرقان از توابع بسطام در سال 352 هجرى متولد شد و از ( شيخ ابوالعباس احمد بن محمد قصّاب آملى ) خرقه دريافت كرد و در سال 425 هجرى قمرى زندگى را بدرود گفت . اين رباعى بسيار معروف كه مردم تصوّر مىكنند از خيّام نيشابورى مىباشد از شيخ ابوالحسن خرقانى است :اسرار ازل را نه تو دانى و نه من * وين حرف معمّا نه تو خوانى و نه من
اندر پس پرده گفتگوى من و تو * چون پرده برافتد نه تو مانى و نه من